Isagogicorum chronologiae canonum · Joseph Scaliger (1606)
Ver scan original (p.381)

Portugues

LIVRO TERCEIRO.

...fabulosos, do que naqueles eventos que hoje se realizam. Os intervalos, dos quais se serviram como termos para chegar à verdade, são arbitrários. Pois para diversos autores foram diversos. Os mais antigos, segundo Africano e, depois dele, Eusébio, são Sicyonia, Argolica, Attica. Para outros, *παλαίτερα τῶν Ἑλληνικῶν Ἀργολικά, τὰ ἀπὸ Ἰνάχου* (mais antigos dentre os gregos são os Argolica, a partir de Ínaco), como escrevia Dionísio de Halicarnasso *ἐν τοῖς χρόνοις* (em seus *Tempos*). Em seguida, *Ἀττικὰ τῶν Ἀργολικῶν νεώτερα τεσσαράκοντα γενεαῖς, τὰ ἀπὸ Κέκροπος* — isto é, os Attica são mais recentes que os Argolica em quarenta gerações, contando-se vinte e cinco anos por geração, conforme escreve Censorino. Donde se interporia um intervalo de mil anos entre os Argolica e os Attica. O que é errôneo. Em terceiro lugar, *τὰ Ἀρκαδικὰ τῶν Ἀττικῶν νεώτερα ἐννέα γενεαῖς*. Dos Attica aos Arcadica há um intervalo de nove gerações, *ἀπὸ Πελασγοῦ αὐτόχθονος* (a partir de Pelasgo, autóctone). Em quarto lugar, *τὰ Φθιωτικὰ τῶν Ἀρκαδικῶν νεώτερα τεσσαράκοντα δυοῖν γενεαῖς, τὰ ἀπὸ Δευκαλίωνος*. O que é um intervalo descomunal, a menos que haja erro. Mas, deixados de lado estes, por não serem coerentes consigo mesmos, sigamos coisa melhor; tal como este pequeno esboço cronográfico (*ὑποστάσματιον*) que nos fornece o eruditíssimo escritor Clemente de Alexandria, no qual, como mais coisas, assim também mais seguros foram designados os intervalos da idade heroica. De cuja fidedignidade poder-se-á tratar depois.

**A secundo sub Deucalione Diluuio.**] O dilúvio de Ógige é chamado por Varrão o primeiro Cataclismo, para distingui-lo do Cataclismo de Deucalião, que é posterior em muitos séculos. Alguns autores antigos transmitem que Ógige reinou no Egito, em Tebas das Cem Portas, donde, tendo partido, fundou na Beócia uma cidade chamada Tebas em honra à pátria, e chamou a si próprio uma das sete portas de *Ὠγυγίας πύλας* (Portas Ogígias). Outros que Ógige reinou na Ática, e ali fundou o templo de Elêusis, sob o qual ocorreu o primeiro Dilúvio. Varrão começou os seus livros *de Gente populi Romani* a partir dos princípios do reino de Sicião como se fosse o tempo mais antigo, conforme atesta Aurélio Agostinho no livro XVIII, cap. II *De Ciuitate Dei*; também no cap. VIII: *"Embora não haja consenso entre os historiadores quanto ao tempo em que viveu o próprio Ógige, em cujo tempo aconteceu um grande dilúvio (não aquele máximo, no qual ninguém escapou senão os que puderam estar na Arca, o qual a história nem grega nem latina conheceu, mas, ainda assim, maior do que aquele que sucedeu posteriormente no tempo de Deucalião). Pois Varrão, daí, começou o livro do qual fiz menção acima, e nada propõe, do que conduza ao trato das coisas romanas, mais antigo que o dilúvio de Ógige, isto é, ocorrido nos tempos de Ógige."* Aqui vês primeiramente que Ógige se faz coincidir com o início do reino de Sicião. Pois no cap. II havia dito que Varrão começou sua obra *de Gente populi Romani* a partir do início do reino de Sicião, e no cap. VIII, a partir do dilúvio Ogígio. Logo, o dilúvio Ogígio cai aproximadamente nos princípios do reino de Sicião, como dizíamos. Por conseguinte, o reino dos Siciônios começou imediatamente após o dilúvio Ogígio, o qual foi o termo final daquele intervalo que Varrão chama *ἄδηλον* (obscuro): segundo cuja opinião o início do reino de Sicião é o fim *τοῦ ἀδήλου διαστήματος* (do intervalo obscuro) e o princípio *τοῦ μυθικοῦ* (do mítico). Mas este nosso Cronólogo *ἀνώνυμος* (anônimo) põe como *epocha* não de tempo longuíssimo, mas de seu próprio plano, o segundo Dilúvio, o que aconteceu sob Deucalião. Em terceiro lugar, é mencionado por Nono o Dilúvio que ocorreu sob Dárdano, como o primeiro o que ocorreu sob Ógige: *Πρώτου γὰρ κελάδοντος ἐπεβρήθη νιχετοῖο Ὠγύγου* ("Pois primeiro, ressoando o aguaceiro de Ógige, abateu-se...").

**Ad Idae incendium.**] Seria coisa banal querer ensinar matéria tão batida — que o ferro foi inventado no monte Ida pelos Dáctilos Ideus. Quem o ignora? Mas quanto ao que aqui se põe sobre o incêndio do Ida, entenda-se que, tendo o Ida fortuitamente se incendiado, os metais de ferro, que existiam nas entranhas daquele monte, liquefeitos pela violência do fogo, irromperam, e então os habitantes do monte Ida elaboraram o ferro, coisa antes desconhecida do uso humano: e esse foi o início da indústria ferrária, como na Gália da prataria, segundo o testemunho de Ateneu no livro VI: *ἐπὶ δὲ τῆς Γαλατίας, αὐτομάτως ὕλης ἐμπρησθείσης, ἀργύρῳ διερρύη* ("na Gália, tendo-se a mata espontaneamente incendiado, escorreu prata"). Lucrécio:

*O que resta, o bronze, e o ouro, e o ferro foram descobertos,
E ao mesmo tempo o peso da prata e a potência do chumbo,
Quando o fogo abrasara com seu ardor as imensas selvas
Nos grandes montes, ou enviado por raio do céu, etc.*

Sêneca, epístola XC: *"Também nisto discordo, que tenham sido sábios os que descobriram os metais do bronze e do ferro, quando, queimada a terra pelo incêndio das selvas, derramou-se em fusão das veias jacentes à superfície."* Ora, muitos séculos depois do que aqui se relata, Homero, em Heródoto, indicava que o ferro fora extraído e elaborado no monte Ida nestes versos:

*Outra terra rende fruto melhor do que a tua,
Nos cumes do Ida de muitos vales, varrido pelos ventos,
Onde haverá ferro de Ares para os mortais terrenos,
Quando dele se apoderarem os homens Cebrênios.*

Quando os Cumeus fundarem a cidade Cebrênida no Ida, então sucederá que se descobrirá ali o ferro. Isto vaticina Homero, ou os greguinhos o introduzem vaticinando. Desta maneira, *Ἰδαία σιδήρου ἐργασία* (a obra do ferro Ideu) seria posterior à época de Homero. Junte-se a isto o que anotamos a respeito do número Eusebiano DXCVIII.

G g Glauci

English

BOOK THREE.

...fabulous matters, than in those events that take place today. The intervals, which they used as termini to arrive at the truth, are arbitrary. For different authors had different ones. The most ancient, according to Africanus and, after him, Eusebius, are Sicyonia, Argolica, Attica. For others, *παλαίτερα τῶν Ἑλληνικῶν Ἀργολικά, τὰ ἀπὸ Ἰνάχου* (the most ancient among the Greeks are the Argolica, from Inachus), as Dionysius of Halicarnassus wrote *ἐν τοῖς χρόνοις* (in his *Chronicles*). Next, *Ἀττικὰ τῶν Ἀργολικῶν νεώτερα τεσσαράκοντα γενεαῖς, τὰ ἀπὸ Κέκροπος* — that is, the Attica are more recent than the Argolica by forty generations, reckoning twenty-five years per generation, as Censorinus writes. Whence an interval of one thousand years would intervene between the Argolica and the Attica. Which is mistaken. In the third place, *τὰ Ἀρκαδικὰ τῶν Ἀττικῶν νεώτερα ἐννέα γενεαῖς*. From the Attica to the Arcadica, an interval of nine generations, *ἀπὸ Πελασγοῦ αὐτόχθονος* (from Pelasgus the autochthon). In the fourth place, *τὰ Φθιωτικὰ τῶν Ἀρκαδικῶν νεώτερα τεσσαράκοντα δυοῖν γενεαῖς, τὰ ἀπὸ Δευκαλίωνος*. Which is an enormous interval, unless there is an error. But setting these aside, since they are not consistent, let us follow better material; such as this little chronographic outline (*ὑποστάσματιον*) which the most learned writer Clement of Alexandria supplies us, in which, as more, so more reliable intervals of the heroic age are designated. Of whose reliability one will be able to judge later.

**A secundo sub Deucalione Diluuio.**] The flood of Ogyges is called by Varro the earlier Cataclysm, to distinguish it from the Deucalionic Cataclysm, which is later by many centuries. Some ancient authors record that Ogyges reigned in Egypt, at Hundred-Gated Thebes, whence, having set out, he founded a city in Boeotia which he named Thebes after his homeland, and called one of its seven gates *Ὠγυγίας πύλας* (Ogygian Gates) after himself. Others say that Ogyges reigned in Attica, and founded the temple at Eleusis, under whom the earlier Deluge occurred. Varro began his books *de Gente populi Romani* from the beginnings of the kingdom of Sicyon as the most ancient time, according to Aurelius Augustine, *De Civitate Dei* book XVIII, cap. II; likewise cap. VIII: *"Although the historians do not agree about when Ogyges himself lived, in whose time a great flood occurred (not that greatest one, in which no men survived except those who could be in the Ark, which neither Greek nor Latin history knew, but nevertheless greater than the one which occurred later in the time of Deucalion). For from this Varro began the book of which I made mention above, and proposes nothing, by way of approaching Roman affairs, more ancient than the flood of Ogyges, that is, what occurred in the times of Ogyges."* Here you see first that Ogyges is referred to the beginning of the kingdom of Sicyon. For in cap. II he had said that Varro began his work *de Gente populi Romani* from the beginning of the kingdom of Sicyon, and in cap. VIII, from the Ogygian flood. Therefore the Ogygian flood falls approximately at the beginnings of the Sicyonian kingdom, as we were saying. Hence the kingdom of the Sicyonians began immediately after the Ogygian flood, which was the terminus of that interval Varro calls *ἄδηλον* (obscure): according to whose view the beginning of the Sicyonian kingdom is the end *τοῦ ἀδήλου διαστήματος* (of the obscure interval) and the beginning *τοῦ μυθικοῦ* (of the mythical). But this anonymous (*ἀνώνυμος*) Chronologer of ours sets as *epocha* — not of an extremely long time, but of his own plan — the second Deluge, which occurred under Deucalion. The third Deluge in order is reported by Nonnus, that which occurred under Dardanus, as the first that under Ogyges: *Πρώτου γὰρ κελάδοντος ἐπεβρήθη νιχετοῖο Ὠγύγου* ("For first, with the roaring downpour of Ogyges falling...").

**Ad Idae incendium.**] It would be tedious to teach so well-worn a matter — that iron was invented on Mount Ida by the Idaean Dactyls. Who does not know this? But as for what is here set down concerning the burning of Ida, understand that, when Ida had accidentally caught fire, the iron metals which lay in the bowels of that mountain, melted by the force of the fire, burst forth, and then the inhabitants of Mount Ida worked iron, a thing previously unknown to human use: and this was the origin of ironworking, as in Gaul of silver-working, on the testimony of Athenaeus book VI: *ἐπὶ δὲ τῆς Γαλατίας, αὐτομάτως ὕλης ἐμπρησθείσης, ἀργύρῳ διερρύη* ("in Gaul, the forest having spontaneously caught fire, silver flowed out"). Lucretius:

*What is left — bronze, and gold, and iron was discovered,
And at the same time the weight of silver and the power of lead,
When fire had burned with its heat the immense forests
On great mountains, or sent by lightning from heaven, etc.*

Seneca, epistle XC: *"In this too I disagree, that those were sages who discovered the metals of bronze and iron, when the earth, scorched by the burning of forests, having melted veins lying at the surface, poured them forth."* Yet many centuries after the time here recorded, Homer, as cited by Herodotus, indicated that iron was being mined and worked on Mount Ida, in these verses:

*Another land yields better fruit than yours,
On the peaks of many-folded, wind-swept Ida,
Where there will be iron of Ares for earthly mortals,
When the Cebrenian men possess it.*

When the Cumaeans shall found the city Cebrenis on Ida, then it shall come to pass that iron will be found there. This Homer prophesies, or the petty Greeks introduce him as prophesying. In this way *Ἰδαία σιδήρου ἐργασία* (the Idaean working of iron) would be later than Homer's age. Connect with these the points we noted concerning the Eusebian number DXCVIII.

G g Glauci

Latim

LIBER TERTIVS.

bulosis, quam in iis, quae hodie gesta sunt. Interualla, quibus tanquam terminis ad verum eruendum usi sunt, arbitraria sunt. Alijs enim alia fuere. Vetustissima Africano, & post eum Eusebio, Sicyonia, Argolica, Attica. alijs παλαίτερα τῶν Ἑλληνικῶν Ἀργολικά, τὰ ἀπὸ Ἰνάχου, ut scribebat Dionysius Halicarnassensis ἐν τοῖς χρόνοις. Proxime Ἀττικὰ τῶν Ἀργολικῶν νεώτερα τεσσαράκοντα γενεαῖς, τὰ ἀπὸ Κέκροπος. id est, Attica recentiora Argolicis, quadraginta generationibus; annis vicenis quinis τῇ γενεᾷ imputatis, ut scribit Censorinus. unde mille annorum interuallum inter Argolica & Attica intercesserit. quod mendosum est. Tertio loco τὰ Ἀρκαδικὰ τῶν Ἀττικῶν νεώτερα ἐννέα γενεαῖς. Ab Atticis, ad Arcadica, interuallum, generationes nouem, ἀπὸ Πελασγοῦ αὐτόχθονος. Quarto loco τὰ Φθιωτικὰ τῶν Ἀρκαδικῶν νεώτερα τεσσαράκοντα δυοῖν γενεαῖς, τὰ ἀπὸ Δευκαλίωνος. quod est immane interuallum, nisi mendum sit. Sed his omissis, quia sibi non constant, meliora sequamur; cuiusmodi hoc Chronographi ὑποστάσματιον, quod nobis suppeditat eruditissimus scriptor Clemens Alexandrinus, in quo ut plura, ita certiora temporis heroici interualla designata sunt. De cuius fide postea constare poterit.

A secundo sub Deucalione Diluuio.] Ogygij diluuium a Varrone dicitur prior Cataclysmus, ad discrimen Cataclysmi Deucalionei, qui multis saeculis posterior. Ogygen veteres auctores quidam in Aegypto regnasse tradunt Thebis Hecatompylis, unde profectus urbem, quam in Boeotia condidit, a patria Thebas, & unam ex septem portis a se Ὠγυγίας πύλας vocauerit. Alij Ogygen in Attica regnasse, & templum Eleusine condidisse, sub quo Diluuium prius acciderit. Varro libros suos de Gente populi Romani ab initijs Sicyonij regni velut antiquissimo tempore exorsus est, auctore Aur. Augustino lib. XVIII, cap. II de Ciuit. item cap. VIII: Quanquam Ogygius ipse quando fuerit, cuius temporibus diluuium magnum factum est (non illud maximum, in quo nulli homines euaserunt, nisi qui in Arca esse potuerunt, quod Gentium nec Graeca, nec Latina nouit historia, sed tamen maius, quam postea tempore Deucalionis fuit) inter scriptores historiae non conuenit. Nam Varro inde exorsus est librum, cuius superius mentionem feci, & nihil, ex quo perueniat ad res Romanas, proponit antiquius, quam Ogygij diluuium, hoc est Ogygij factum temporibus. Hic primum vides Ogygen conferri ad initium regni Sicyonij. Nam cap. II dixerat Varronem ab initio regni Sicyonij opus suum de Gente populi Romani exorsum fuisse, cap. autem VIII, a diluuio Ogygio. Ergo diluuium Ogygium incurrit circiter initia regni Sicyonij, ut dicebamus. Proinde regnum Sicyoniorum coeperit proxime post diluuium Ogygium, qui fuit terminus interuallo illius, quod Varro vocat ἄδηλον: ex cuius sententia initium regni Sicyonij est finis τοῦ ἀδήλου διαστήματος, & principium τοῦ μυθικοῦ. At iste noster Chronologus ἀνώνυμος epocham non longissimi temporis, sed sui instituti, ponit Diluuium secundum, quod sub Deucalione accidit. Tertium ordine Diluuium a Nonno perhibetur, quod sub Dardano contigit, ut primum, quod sub Ogyge: Πρώτου γὰρ κελάδοντος ἐπεβρήθη νιχετοῖο Ὠγύγου----

Ad Idae incendium.] Putidum fuerit, si rem tritissimam docere velim, ferrum in Ida monte a Dactylis Idaeis inuentum. Quis hoc nescit? Sed quod de Idae incendio hic ponitur, intellige, quum fortuito Ida conflagrasset, metalla ferri, quae in illius montis visceribus erant, vi ignis liquefacta erupisse, ac tum Idae montis incolas ferrum rem antea humanis usibus ignotam elaborasse: idque fuisse initium operi ferrario, ut in Gallia argentario, teste Athenaeo lib. VI: ἐπὶ δὲ τῆς Γαλατίας, αὐτομάτως ὕλης ἐμπρησθείσης, ἀργύρῳ διερρύη. Lucretius:

Quod superest, aes, atque aurum, ferrumque repertum est,
Et simul argenti pondus, plumbique potestas,
Ignis ubi ingentes siluas ardore cremarat
Montibus in magnis, seu caeli fulmine misso, &c.

Seneca epistola XC: In hoc quoque dissentio, Sapientes fuisse, qui aeris metalla & ferri inuenerunt, quum incendio siluarum adusta tellus in summo venas iacentes liquefacta fudisset. Atqui multis post saeculis, quam hic proditum est, ferrum in Ida monte effossum & elaboratum fuisse significabat Homerus apud Herodotum his versiculis:

ἄλλη σεῦ τις πτύκη ἀμείνονα καρπὸν ἵησιν
Ἴδης ἐν κορυφῇσι πολυπτύχου ἠνεμοέσσης,
ἔνθα σίδηρος Ἄρηος ἐπιχθονίοισι βροτοῖσιν
ἔσσεται, εὖτ' ἄν μιν Κεβρήνιοι ἄνδρες ἔχωσι.

Quando Cumaei condent Cebrenida vrbem in Ida, tunc fore, ut ferrum in ea reperiatur. Hoc Homerus vaticinatur, aut vaticinantem inducunt Graeculi. Hoc modo Ἰδαία σιδήρου ἐργασία Homeri seculo posterior fuerit. Coniunge cum his ea, quae ad numerum Eusebianum DXCVIII notauimus.

G g Glauci

Definicoes nesta pagina

Diluuium OgygiumSegundo Varrão, o primeiro Cataclismo, distinto do de Deucalião, ocorrido aproximadamente no início do reino de Sicião; marca o fim do período que Varrão chama ἄδηλον (obscuro) e o início do período μυθικόν (mítico).
Diluuium DeucalioneumSegundo cataclismo na ordem cronológica, posterior ao de Ógige por muitos séculos; o Cronólogo anônimo seguido por Scaliger toma-o como *epocha* não pela sua antiguidade extrema, mas por conveniência do plano de sua obra.
Diluuium DardaniTerceiro dilúvio em ordem cronológica, segundo Nono, ocorrido sob Dárdano.
ἄδηλον (tempus adelon)Em Varrão, o intervalo cronológico "obscuro" anterior ao tempo histórico identificável; termina no dilúvio Ogígio / início do reino de Sicião.
μυθικόν (tempus mythicum)Em Varrão, o segundo período cronológico, dito "mítico", que começa após o dilúvio Ogígio com o início do reino de Sicião.

Referencias cruzadas

Externa: Augustinus, De Civitate Dei XVIII.2 e XVIII.8 - "auctore Aur. Augustino lib. XVIII, cap. II de Ciuit. item cap. VIII"
Externa: Censorinus, De die natali - "annis vicenis quinis τῇ γενεᾷ imputatis, ut scribit Censorinus"
Externa: Dionysius Halicarnassensis, ἐν τοῖς χρόνοις - "ut scribebat Dionysius Halicarnassensis ἐν τοῖς χρόνοις"
Externa: Clemens Alexandrinus, Stromata I - "quod nobis suppeditat eruditissimus scriptor Clemens Alexandrinus"
Externa: Sextus Iulius Africanus (Chronographiae); Eusebius (Chronicon) - "Vetustissima Africano, & post eum Eusebio"
Externa: Varro, De gente populi Romani - "Varro libros suos de Gente populi Romani ab initijs Sicyonij regni velut antiquissimo tempore exorsus est"
Externa: Nonnus, Dionysiaca (III.204ss.) - "Tertium ordine Diluuium a Nonno perhibetur, quod sub Dardano contigit"
Externa: Athenaeus, Deipnosophistae VI - "ut in Gallia argentario, teste Athenaeo lib. VI"
Externa: Lucretius, De rerum natura V.1241ss. - "Lucretius: Quod superest, aes, atque aurum, ferrumque repertum est"
Externa: Seneca, Epistulae morales XC - "Seneca epistola XC: In hoc quoque dissentio"
Externa: Herodotus (citando versos atribuídos a Homero) - "significabat Homerus apud Herodotum his versiculis"
Interna: supra in hoc opere, ad numerum Eusebianum DXCVIII - "Coniunge cum his ea, quae ad numerum Eusebianum DXCVIII notauimus"
Flags de incerteza (pontos para revisao humana)
Notas do tradutor: Página comentando passagens cronológicas relativas aos três dilúvios míticos gregos (Ógige, Deucalião, Dárdano) e à descoberta do ferro no monte Ida. Não há tabelas nem demonstrações numéricas nesta página — é antes um comentário filológico-cronográfico. Scaliger aqui dialoga sobretudo com Varrão (via Agostinho), Censorino, Clemente de Alexandria, Nono, e os locos clássicos sobre a origem da metalurgia (Lucrécio, Sêneca, Athénaeo, pseudo-Homero em Heródoto). O 'Cronólogo anônimo' (ἀνώνυμος) referido é o autor cuja cronologia Scaliger está comentando ao longo do livro III. A fórmula 'A secundo sub Deucalione Diluuio' funciona como lema indicando que o Cronologus começa sua era a partir do segundo dilúvio. O cabeçalho 'G g' no fim da página é a assinatura do caderno; 'Glauci' é a captura (catchword) anunciando a primeira palavra da página seguinte ('Glauci...').

Encontrou um erro nesta pagina?

Esta traducao e texto-semente gerado por IA - erros sao esperados.

Reportar no GitHub Hypothes.is Como contribuir