Isagogicorum chronologiae canonum · Joseph Scaliger (1606)
Ver scan original (p.358)

Portugues

CÂNONES ISAGÓGICOS

[326]

esses Turcomanos eram tomados, sendo a Circássia região vizinha. Em Haytão Armênio lê-se sempre, viciosamente, *Tarquinij* em vez de *Turcomannis*. Turcoman é nome de povo, donde muitos eram vendidos, e dos quais, juntamente com os Circassianos, constava o corpo dos guarda-costas do Sultão dos Egípcios. Mamluch em árabe é ἀγοραώνητος, escravo comprado por dinheiro, e também αἰχμάλωτος, aquele que, capturado em guerra, foi reduzido à servidão. Não se deve dar ouvidos aos que escrevem que significa súditos do rei — o que é ridículo. E contudo eles reivindicam para si perícia em arabismo.

Ibid. *Ab hoc tempore caeperunt serui*.] Leão, em sua *Africa*, chama o primeiro que dos Mamelucos foi criado Sultão de Piperitim, no capítulo sobre o Cairo. Pelos escritores da guerra sacra é chamado Turcomênio, pois, como já dissemos, todos os Mamelucos eram assim chamados.

XLII. *Kadar*.] Todos esses reis assumiam nomes e cognomes soberbos e magníficos. *Kadar* é poderoso; *Elkahar* XXXVI, prevalente, καθεχύων. *Natzar*, *Mantzur*, *Mustenatzer* — todos estes são epítetos de vitória, ἐπώνυμα νίκης, Νικητής, Νικηφόρος, etc. Em seguida, a palavra DIN, com a qual os nomes se compõem, significa θρησκείαν, religião, culto divino. Mas nem o lugar nem a vontade permitem perseguir tudo, nem inserir neste livro tudo o que pertence à história desses reis, hauridos da história Bizantina, de Haytão, Polo Veneto e outros. Isso deve ser deixado a outros.

Ibid. *Obijt Noah in Buchar*.] Este é chamado Nuch na vida de Abinsena. Buchar é cidade do Corasão na vida de Avicena, que Sorsan, seu discípulo, redigiu; Andreas Alpagus a verteu para o latim.

Ibid. *Mantzur*.] Na vida de Abinsena, *victoriosissimum*. Verdadeira é, sem dúvida, essa noção do nome Mantzur. Mas deve-se restituir o próprio nome Mantzur. Portanto, ou aqui, ou em Sorsan, há erro. Pois lá Noah, ou Nuch, é filho de Mantzur; aqui, porém, é o pai.

XLV. *Eo tempore, quum Astrologi assererent*.] Decreto semelhante da vaidade Genetlíaca, no ano de Cristo MCLXXIX, lê nos *Prolegomena Maniliana*.

XLIX. *Tzelaheddin*.] Aquele que para nós é Saladino, felicíssimo e prudentíssimo guerreiro. *Tzelaheddin* é "justiça da religião", δικαιόθρησκος βασιλεύς.

Ibid. *A quo Balduuinus Rex victus*.] Os historiadores nossos referem que o rei Balduíno foi capturado por Saladino no ano MCLXXXVII, o qual aqui se diz ter sido submerso em rio não longe da cidade de Trípoli. Mas o Geógrafo Árabe erroneamente diz no rio Nilo.

LI. O que nesta perícope se narra sobre os primórdios do império e dos recursos dos Tártaros, compara com o que Polo Veneto e Haytão deixaram por escrito. Pois em muitas coisas há não pequena discrepância.

LIIII. A história deste Sultão do Egito, que pereceu pelo fogo e pela água, tens plenamente no livro dos feitos e expedições de Luís IX, rei dos Francos, cujo autor é o ilustre varão e seu companheiro João Dinasta de Joinville na Champagne de Reims, cap. XLIII. Por isso há aqui um anacronismo de alguns anos, ἀναχρονισμός. Extinto este Sultão, pouco faltou para que S. Luís fosse criado Sultão, embora não estivesse em seu poder e estivesse retido cativo pelos Turcomanos, os quais a partir desse tempo começaram a criar Sultões dentre seu próprio corpo.

Ibid. *Halacho igitur venit in Bagded, eaque vastata*.] Foi devastada pelos Tártaros no ano da Hégira DCLVI, de Cristo MCCLVII, como está em Leão Africano, livro II, capítulo sobre as seitas do maometismo, onde foi impresso, por erro, 1207 em vez de 1257.

Ibid. *Ab eo tempore hactenus nullus fuit Chaliphas in Aegypto*.] História copiosa há em Marco Polo Veneto, livro I, cap. VIII, que chama este Tártaro Vlau Chan, o qual é o Halacho, em Haytão Halau.

*DYNASTIA OTHMENIDARVM*.] Estas coisas podem ser confrontadas com os Anais Turcos, que editou e ilustrou o varão eminentemente douto João Leunclávio. O mesmo é o início desta cronologia e o daqueles Anais. Mas em ambos nem sempre há concordância nos nomes. Haverá certo prazer e não menor proveito em cotejar estas coisas com os próprios Anais. O autor deste *Chronicon* às vezes, à maneira dos Turcos, costuma truncar os nomes árabes, como מורד *Morad* em turco, que para os árabes é מורד *Amurath*. E algumas outras coisas que, ciente, omito.

IX. *MORADCHAN. Anno DCCCXXV defecit Sol*.] Antes, DCCCXXVI, a 17 de junho, no ano de Cristo MCCCCXXII, Schevval XXVIII, Sivvan XIX. *Epacta* Juliana, tanto a regular quanto a corrigida: IX.

X. *SVLTAN MEHEMED. Anno DCCCLVII cepit regiam urbem*.] O Muharram desse ano corresponde a 12 de janeiro, feira VI [sexta-feira], no ano cristão de Dionísio MCCCCLIII. Nesse ano quase todos escrevem que foi tomada a 29 de maio, feira III [terça-feira], que era 20 do Giundi anterior. Pois delira o autor dos Anais Turcos, que o erudito Leunclávio editou após ilustrá-los.

XI. *SVLTAN BAIAZET. Anno DCCCXC defecit Sol dodrantem*.] Verdade. Pois isto aconteceu a 28 de Sephar, 16 de março, do ano cristão dionisiano MCCCCLXXXV.

DINASTIAS

English

CANONS ISAGOGIC

[326]

those Turcomans were drawn, with Circassia bordering. In Hayton the Armenian one always reads, corruptly, *Tarquinij* for *Turcomannis*. Turcoman is the name of a people, whence many were sold, and from whom, together with the Circassians, the body of bodyguards of the Sultan of the Egyptians was made up. *Mamluch* in Arabic is ἀγοραώνητος, a slave bought with money, and also αἰχμάλωτος, one captured in war and reduced to servitude. They are not to be heeded who write that it means "subjects of the king" — which is ridiculous. Yet they claim for themselves expertise in Arabic.

Ibid. *Ab hoc tempore caeperunt serui*.] Leo, in his *Africa*, calls the first who was made Sultan from among the Mamluks Piperitim, in the chapter on Cairo. By the writers on the Holy War he is called Turcomenius, since, as we have already said, all the Mamluks were so called.

XLII. *Kadar*.] All these kings assumed proud and magnificent names and surnames. *Kadar* is "powerful"; *Elkahar* XXXVI, "prevailing," καθεχύων. *Natzar*, *Mantzur*, *Mustenatzer* — all these are epithets of victory, ἐπώνυμα νίκης, Νικητής, Νικηφόρος, etc. Then the word DIN, with which names are compounded, signifies θρησκείαν, religion, divine worship. But neither place nor will permits us to pursue everything, nor to insert in this book all that pertains to the history of these kings, drawn from Byzantine history, Hayton, Marco Polo, and others. This must be left to others.

Ibid. *Obijt Noah in Buchar*.] He is called Nuch in the *Life of Abinsena*. Bukhara is a city of Khorasan in the *Life of Avicenna*, which Sorsan, his disciple, composed; Andreas Alpagus translated it into Latin.

Ibid. *Mantzur*.] In the *Life of Abinsena*, *victoriosissimum*. That is indeed the true notion of the name Mantzur. But the very name Mantzur should be restored. Therefore either here or in Sorsan there is an error. For there Noah or Nuch is the son of Mantzur; here, however, he is the father.

XLV. *Eo tempore, quum Astrologi assererent*.] A similar decree of Genethliac vanity in the year of Christ MCLXXIX, read in the *Prolegomena to Manilius*.

XLIX. *Tzelaheddin*.] He who to us is Saladin, most fortunate and prudent warrior. *Tzelaheddin* means "justice of religion," δικαιόθρησκος βασιλεύς.

Ibid. *A quo Balduuinus Rex victus*.] Our historians report that King Baldwin was captured by Saladin in the year MCLXXXVII, who is here said to have been submerged in a river not far from the city of Tripoli. But the Arab Geographer wrongly says in the river Nile.

LI. What is narrated in this passage about the beginnings of the empire and resources of the Tatars, compare with what Marco Polo and Hayton have set down in writing. For in many things there is no slight discrepancy.

LIIII. The history of this Sultan of Egypt, who perished by both fire and water, you have fully in the book of the deeds and expeditions of Louis IX, king of the Franks, by the illustrious man and his companion John Dynast of Joinville in Champagne of Reims, chap. XLIII. Hence there is here a discrepancy of some years, ἀναχρονισμός. After this Sultan was killed, it nearly came to pass that St. Louis was made Sultan, although he was not in his own power and was held captive by the Turcomans, who from that time began to create Sultans from their own body.

Ibid. *Halacho igitur venit in Bagded, eaque vastata*.] It was devastated by the Tatars in the year of the Hijra DCLVI, of Christ MCCLVII, as is in Leo Africanus, book II, chapter on the sects of Muhammadanism, where it was misprinted 1207 for 1257.

Ibid. *Ab eo tempore hactenus nullus fuit Chaliphas in Aegypto*.] A copious history is in Marco Polo the Venetian, book I, chap. VIII, who calls this Tatar Vlau Chan, who is Halacho, Halau in Hayton.

*DYNASTIA OTHMENIDARVM*.] These can be compared with the Turkish Annals, which the eminently learned John Leunclavius edited and illustrated. The starting point is the same for this Chronology and for those Annals. But the two do not always agree in names. There will be a certain pleasure, and no less profit, in collating these with the Annals themselves. The author of this Chronicle sometimes, in Turkish fashion, truncates Arabic names, as מורד *Morad* is Turkish, which to the Arabs is מורד *Amurath*. And some other things which, knowingly, I pass over.

IX. *MORADCHAN. Anno DCCCXXV defecit Sol*.] Rather, DCCCXXVI, on June 17, in the year of Christ MCCCCXXII, Schevval XXVIII, Sivvan XIX. *Epacta* Juliana, both regular and corrected: IX.

X. *SVLTAN MEHEMED. Anno DCCCLVII cepit regiam urbem*.] The Muharram of that year falls on January 12, feria VI [Friday], in the Christian year of Dionysius MCCCCLIII. In which year nearly all write that it was captured on May 29, feria III [Tuesday], which was the 20th of the previous Giundi. For the author of the Turkish Annals, whom the learned Leunclavius edited after illustrating them, raves.

XI. *SVLTAN BAIAZET. Anno DCCCXC defecit Sol dodrantem*.] True. For this happened on 28 Sephar, 16 March, of the Dionysian Christian year MCCCCLXXXV.

DYNASTIES

Latim

CANONVM ISAGOGICORVM

isti Turcomanni sumebantur, Circassis finitima. Apud Haytonum Armenium semper vitiose Tarquinij, pro Turcomannis legitur. Turcoman est nomen gentis, unde multi venalitij, ex quibus, & ex Circassis, corpus stipatorum Soldani Aegyptiorum constabat. Mamluch vero Arabice est ἀγοραώνητος, mancipium aere emptum, item αἰχμάλωτος, qui bello captus in seruitutem redactus est. Non enim audiendi sunt, qui scribunt significare subditos regi. quod ridiculum. Et tamen ij vindicant sibi peritiam Arabismi.

Ibid. Ab hoc tempore caeperunt serui.] Leo in sua Africa primum eum, qui ex Mamluchis Soldanus creatus fuit, vocat Piperitim, in capite de Caire. Scriptoribus belli sacri dicitur Turcomenius, quum, ut iam diximus, ita omnes Mamluchi vocarentur.

XLII. Kadar.] Omnes hi reges superba & magnifica nomina, & cognomina assumebant. Kadar est potens, Elkahar XXXVI, praeualens, καθεχύων. Natzar, Mantzur, Mustenatzer, omnia haec sunt ἐπώνυμα νίκης, Νικητής, Νικηφόρος, &c. Deinde vox DIN, cum qua nomina componuntur, significat θρησκείαν, religionem, cultum diuinum. Sed neque locus, neque voluntas est omnia persequi: ut neque omnia, quae ad horum regum historiam pertinent, ex historia Byzantina, Haytone, Polo Veneto, & alijs, hausta in hunc librum conijcere. Haec alijs relinquenda.

Ibid. Obijt Noah in Buchar.] Iste dicitur Nuch in vita Abinsenae. Buchar autem est urbs Chorasan in vita Auisenae, quam Sorsan eius discipulus conscripsit; Andreas Alpagus Latine interpretatus est.

Ibid. Mantzur.] In vita Abinsenae victoriosissimum. verum quidem eam esse notionem nominis Mantzur. sed reponendum est ipsum nomen Mantzur. Itaque aut hic, aut apud Sorsanum est error. Nam ibi Noah siue Nuch, est filius Mantzur. hic vero est pater.

XLV. Eo tempore, quum Astrologi assererent.] Simile Decretum vanitatis Genethliacae anno Christi MCLXXIX lege in Prolegomenis Manilianis.

XLIX. Tzelaheddin.] Qui nobis Saladin, felicissimus & prudentissimus bellator. Tzelaheddin est iustitia religionis, δικαιόθρησκος βασιλεύς.

Ibid. a quo Balduuinus Rex victus.] Balduuinum regem Historiae nostrates captum perhibent a Saladino anno MCLXXXVII, qui hic summersus in fluuio dicitur non longe ab urbe Tripoli. At Geographus Arabs mendose in flumine Nilo.

LI. Quae in hac periocha de incunabulis imperij, & opum Tatarorum narrantur, compara cum ijs, quae Polus Venetus, & Hayton literis prodiderunt. Nam in multis non parua discrepantia.

LIIII. Historiam huius Sultani Aegyptij, qui & igne & aqua perijt, plene habes in libro gestorum, & expeditionum Ludouici IX Francorum regis, auctore viro illustri eius contubernali Iohanne Dynasta Ionuillae in Campania Remensi, cap. XLIII. Quare hic fuerit aliquot annorum ἀναχρονισμός. Hoc Sultano extincto, parum abfuit, quin S. Ludouicus in Sultanum creatus sit, quanquam suae potestatis non esset, & captiuus a Turcomannis detineretur, qui ab eo tempore ex corpore suo Sultanos creare caeperunt.

Ibid. Halacho igitur venit in Bagded, eaque vastata.] Vastata fuit a Tataris anno Hegirae DCLVI Christi MCCLVII, ut est apud Leonem Africanum, libro II, capite de sectis Muhammedismi. ubi perperam excusum 1207, pro 1257.

Ibid. Ab eo tempore hactenus nullus fuit Chaliphas in Aegypto.] Historia copiosa extat apud Marcum Polum Venetum lib. I, cap. VIII, qui hunc Tatarum vocat Vlau Chan, qui hic est Halacho, Haytono Halau.

DYNASTIA OTHMENIDARVM.] Haec conferri possunt cum Annalibus Turcicis, quos edidit & illustrauit vir impense doctus Iohannes Levvnclauius. Idem enim principium est huic Chronologiae, quod illis Annalibus. Sed utrisque non semper conuenit in nominibus. Erit quaedam voluptas, neque minor fructus haec cum ipsis Annalibus contendere. Auctor huius Chronici aliquando more Turcorum nomina Arabica truncare solet, ut מורד Morad illi est Turcice, quod Arabibus מורד Amurath. & quaedam alia, quae sciens praetermitto.

IX. MORADCHAN. Anno DCCCXXV defecit Sol.] Imo DCCCXXVI, Iunij XVII, anno Christi MCCCCXXII, Schevval XXVIII, Sivvan XIX. Epacta Iuliana tam aequabilis, quam castigata: IX.

X. SVLTAN MEHEMED. Anno DCCCLVII cepit regiam urbem.] Muharram illius anni conuenit XII Ianuarij, feria VI, anno Christiano Dionysij MCCCCLIII. Quo anno omnes fere captam scribunt XXIX Maij, feria III, quae erat XX Giundi prioris. Nam delirat auctor annalium Turcicorum, quos vir eruditus Levvnclauius a se illustratos edidit.

XI. SVLTAN BAIAZET. Anno DCCCXC defecit Sol dodrantem.] Verum. Hoc enim accidit XXVIII Sephar XVI Martij anni Christi Dionysiani MCCCCLXXXV.

DYNASTIAE

Definicoes nesta pagina

MamluchEm árabe, ἀγοραώνητος — escravo comprado com dinheiro; também αἰχμάλωτος, capturado em guerra e reduzido à servidão. Scaliger refuta a interpretação "súditos do rei".
Tzelaheddin (Saladin)Saladino; o nome significa "justiça da religião", δικαιόθρησκος βασιλεύς.
DIN (componente onomástico)Palavra com a qual se compõem nomes árabes-turcos, significando θρησκεία — religião, culto divino.
Kadar / Elkahar / Natzar / Mantzur / MustenatzerEpítetos régios de vitória (ἐπώνυμα νίκης): Kadar = poderoso; Elkahar = prevalente; os demais = vencedor / portador de vitória (Νικητής, Νικηφόρος).

Referencias cruzadas

Externa: Leo Africanus, Africa, capitulum de Cairo - "Leo in sua Africa primum eum, qui ex Mamluchis Soldanus creatus fuit, vocat Piperitim, in capite de Caire"
Externa: Prolegomena Maniliana (Scaliger, ed. Manilii) - "Simile Decretum vanitatis Genethliacae anno Christi MCLXXIX lege in Prolegomenis Manilianis"
Externa: Vita Avicennae a Sorsano discipulo conscripta, ab Andrea Alpago Latine versa - "Buchar autem est urbs Chorasan in vita Auisenae, quam Sorsan eius discipulus conscripsit"
Externa: Marco Polo, libro I, cap. VIII - "Historia copiosa extat apud Marcum Polum Venetum lib. I, cap. VIII"
Externa: Hayton (Haytonus Armenius), Flos historiarum terrae Orientis - "Apud Haytonum Armenium ... Polus Venetus, & Hayton literis prodiderunt"
Externa: Iohannes de Joinville, Histoire de Saint Louis, cap. XLIII - "auctore viro illustri eius contubernali Iohanne Dynasta Ionuillae in Campania Remensi, cap. XLIII"
Externa: Leo Africanus, libro II, capite de sectis Muhammedismi - "ut est apud Leonem Africanum, libro II, capite de sectis Muhammedismi"
Externa: Iohannes Leunclavius, Annales Sultanorum Othmanidarum (1588) - "Haec conferri possunt cum Annalibus Turcicis, quos edidit & illustrauit vir impense doctus Iohannes Levvnclauius"

Eventos astronomicos detectados

solar_eclipse: Eclipse solar sob Murad (Moradchan); Scaliger corrige a data dos Anais Turcos de DCCCXXV para DCCCXXVI da Hégira, fixando-o em 17 de junho de 1422 d.C., com Schevval 28 e Sivvan 19; *Epacta* Juliana = IX, idêntica em forma regular e corrigida. data: anno Hegirae DCCCXXVI, Iunij XVII, anno Christi MCCCCXXII, Schevval XXVIII, Sivvan XIX fonte: Annales Turcici (corrigidos contra Leunclavius)
solar_eclipse: Eclipse solar parcial ("defecit Sol dodrantem" — eclipsado em três quartos) sob Bayezid II, ocorrido em 28 Sephar / 16 de março de 1485 d.C. data: anno Hegirae DCCCXC, XXVIII Sephar, XVI Martij anni Christi Dionysiani MCCCCLXXXV fonte: Annales Turcici
other: Tomada de Constantinopla ("capit regiam urbem") por Mehmed II: Muharram 1 = 12 de janeiro de 1453 (sexta-feira); cidade tomada em 29 de maio de 1453 (terça-feira), correspondente a 20 do Giundi anterior. data: anno Hegirae DCCCLVII; XXIX Maij, feria III, anno Christiano Dionysij MCCCCLIII fonte: Leunclavius, Annales Turcici
Flags de incerteza (pontos para revisao humana)
Notas do tradutor: Esta página pertence ao comentário (notas) de Scaliger sobre as dinastias muçulmanas — Aiúbidas, Mamelucos e Otomanos — no Livro V dos Isagogicorum. A estrutura é lematizada: cada parágrafo cita um lema do texto principal entre colchetes e fornece esclarecimento filológico, histórico ou cronológico. Pontos cronológicos importantes: (1) Scaliger corrige um eclipse sob Murad II de 825 AH para 826 AH = 17 jun 1422; (2) confirma queda de Constantinopla em 29 mai 1453, terça-feira; (3) registra eclipse parcial de 16 mar 1485 sob Bayezid II. Há crítica explícita aos Anais Turcos editados por Leunclavius ("delirat auctor annalium Turcicorum") — equivalente metodológico das frequentes correções a Crusius. As etimologias árabes (Kadar, Mantzur etc.) e a polêmica sobre o sentido de 'Mamluch' mostram Scaliger reivindicando precisão filológica em árabe contra arabistas contemporâneos. O 'Iohannes Dynasta Ionuillae' é Jean de Joinville, biógrafo de São Luís IX. 'Vlau Chan' em Marco Polo = Hülegü (Halacho/Halau), neto de Gengis Khan, conquistador de Bagdá em 1258.

Encontrou um erro nesta pagina?

Esta traducao e texto-semente gerado por IA - erros sao esperados.

Reportar no GitHub Hypothes.is Como contribuir