Isagogicorum chronologiae canonum · Joseph Scaliger (1606)
Ver scan original (p.348)

Portugues

estirpe dos turcos, como adverte o escritor diligentíssimo Leão Africano, no livro II da África. Veja-se necessariamente o lugar, no Capítulo sobre as diversas seitas do maometismo. Era, com efeito, como antes dissemos, Selgiuk, da gente da qual foi célebre aquele Tagroli pix. Donde ainda hoje pelos turcos é chamado Saldoki. Pois em vez de *Selgiuki* os turcos dizem *Saldoki*. Em Hayton lê-se viciosamente *Sadok* em vez de *Saldok*. Por sua vez, deste descende a família *Sa Gelil*, hoje nobilíssima entre os persas, denominada *Iftigelu*. *Melic Scha*, portanto, é o que os franceses chamam *Monsieur*, os espanhóis *Don*. Assim שאה *Schahi* em língua persa designa uma moeda, que ao pé da letra em árabe poderia chamar-se *Sultani*. Isto, digo, está esclarecido brilhantemente por Crisococces. Quanto ao restante, porém, péssimamente, quando ele diz que no primeiro ano daquela *Aera* todas as *neomeniae* dos meses persas Sultânicos coincidiram com a entrada do Sol em algum signo do Zodíaco. Isto de modo algum pode acontecer. Pois os meses Trópicos são muito desiguais; já os meses persas são todos τριακονθήμεροι (de trinta dias). Isto é indigno de um matemático. Tampouco foi corretamente dito por ele que [aquele dia] foi a primeira feira. Era, com efeito, a quinta, como dissemos. Além disso, é falso também que aquele ano se iniciasse em 13 de março. Pelo contrário, quando Crisococces escrevia isto, o equinócio se completava depois do meio-dia de 13 de março. Escrevia, porém, no ano da *Periodus Iuliana* Constantinopolitana 6854, de Cristo 1346. Mas isto está correto: dos anos da *Periodus Iuliana* Constantinopolitana devem-se subtrair 6586, para se obter a *Aera* Persa Sultânica. Descontado o intervalo que vai do início da *Aera* dos Gregos até o primeiro ano de Cristo, a saber, 5508, do ano corrente 6587 restará o ano de Cristo 1079, primeiro da *Aera* Sultânica, ou *Neuruz* Gelaleae Sultanicae. Daquele tempo até o dia de hoje os persas usam esta forma, abandonado o ano vago de Iezdegird, a partir de cujo décimo oitavo Pharauardin começa a *neomenia* do Pharauardin Sultânico. Nesta forma de ano, porém, intercala-se às vezes após cinco anos, conforme exige a razão do *epilogismus* solar. Pois Crisococces erradamente escreve que se intercala ao fim de cada quadriênio, como no ano juliano — sendo este um ano Trópico, não juliano. Do ano vago de Iezdegird, porém, hoje não há uso algum nos atos civis entre os persas. Emprega-se apenas nas Tábuas astronômicas. Ao passo que deste Trópico se valem em todos os atos, os quais Crisococces chama αυθημερινά, isto é, Quotidiana, e os árabes טאריך, e este permaneceu em uso entre o povo. Ademais, em nossas Tábuas Árabes registram-se oito sábios convocados para a instituição deste ano por Melic-sa, entre os quais é arrolado Avicena, o que é ridículo. Pois Avicena morreu doze anos antes da edição deste ano, no ano da Hégira 428, cujo Muharram caiu no ano de Cristo 1037, em 23 de outubro, primeira feira; o mês de Ramadã, cuja *neomenia* foi em 16 de junho do ano 1038, sexta feira, foi quando faleceu Avicena.

NO CAPÍTULO SEGUNDO.

*TEMPVS PROLEPTICON*.] Embora aqui haja muitas coisas que se reportam ao *tempus prolepticon*, sendo que algumas delas antecedem a *epocha* das contagens mosaicas em 1336 anos, contudo, como dentre elas as que caem no *tempus historicon* são consentâneas com a verdade, e estão de tal modo entrelaçadas com os inícios do tempo mítico que não podem ser interrompidas sem grande perturbação, julgamos necessário não apenas relatá-las íntegras, como também pareceríamos fazer coisa ridícula se truncássemos a série dos reis e das *Dynastiae*, para retomar a *epocha* do tempo histórico a partir de anos iniciados e imperfeitos dos Reis. Quão jocoso seria, por exemplo, se eu começasse pelo ano 108 da nona *Dynastia* dos egípcios e, omitindo oito *Dynastiae*, iniciasse pela décima imperfeita, como Eusébio começa pelo ano 13 de Nino e 22 de Europe? Isto não podemos aprovar. Pois daquele tempo é que se deve fazer derivar o início, ἐξ προλήψεων (a partir das antecipações), antes do qual não há memória alguma do tempo, seja mítico, seja histórico. Pelo que, sendo necessária e ao mesmo tempo agradável a continuação de todo o tempo desde a própria origem, com razão deixamos íntegra e intacta a ordem que recebemos dos próprios autores, abstendo-nos da licença, na mão e no estilo, que Eusébio se permitiu em truncar, mudar, estender e abreviar os intervalos dos reis e dos impérios e seus tempos.

*DYNASTIARVM AEGYPTI*.] Sobre o excesso de anos que os egípcios e outras antigas nações se atribuem acima dos cômputos bíblicos, veja-se Agostinho, livro XII, capítulo 10, *De Civitate Dei*. Sobre a antiguidade dos egípcios, muitos escreveram muito, dos quais o mais antigo, o pai da história, Heródoto, registrou por escrito o que recebera dos sacerdotes do Egito; e dentre essas coisas, algumas concordam com as próprias *Dynastiae*, ao passo que outras delas se afastam muito — quer fossem ignorantes aqueles a quem Heródoto interrogava, quer, sendo prudentes, enganassem o estrangeiro, quer isso ocorresse por culpa do intérprete, que ou o iludiu, ou Heródoto não o entendeu — ou ainda o próprio

English

stock of the Turks, as the most diligent writer Leo Africanus notes in book II of his Africa. See the passage by all means, in the Chapter on the various sects of Muhammadanism. For he was, as we said before, Seljuk, from whose people came the famous Tagroli pix. Whence by the Turks today he is still called Saldoki. For instead of *Selgiuki* the Turks say *Saldoki*. In Hayton it is corruptly read as *Sadok* instead of *Saldok*. Again, from this man the family *Sa Gelil*, today most noble among the Persians, is named *Iftigelu*. *Melic Scha*, then, is what the French call *Monsieur*, the Spaniards *Don*. Thus שאה *Schahi* in Persian denotes a coin, which literally in Arabic might be called *Sultani*. This, I say, has been brilliantly explained by Chrysococces. The rest, however, very poorly: when he says that in the first year of that *Aera* all the *neomeniae* of the Persian Sultanic months coincided with the Sun's entry into some sign of the Zodiac. This can in no way occur. For the Tropical months are very unequal, whereas the Persian months are all τριακονθήμεροι (of thirty days). This is unworthy of a mathematician. Nor was it truly said by him that [that day] was the first feria. For it was the fifth, as we said. Furthermore, it is false that that year began on March 13. On the contrary, when Chrysococces was writing this, the equinox fell after midday on March 13. He was writing in the year 6854 of the *Periodus Iuliana* Constantinopolitana, of Christ 1346. But this is correct: from the years of the *Periodus Iuliana* Constantinopolitana, 6586 must be subtracted to obtain the Persian Sultanic *Aera*. Setting aside the interval from the head of the *Aera* of the Greeks to the first year of Christ, namely 5508, from the current year 6587 there will remain the year of Christ 1079, the first of the Sultanic *Aera*, or *Neuruz* Gelalea Sultanica. From that time to this very day the Persians use this form, abandoning the vague year of Yazdegerd, from whose 18th of Pharauardin begins the *neomenia* of the Sultanic Pharauardin. In this form of year, however, intercalation is sometimes made after a quinquennium, as the reasoning of the solar *epilogismus* requires. For Chrysococces wrongly writes that intercalation occurs at the end of every quadrennium, as in the Julian year — this being a Tropical year, not a Julian one. The vague year of Yazdegerd, however, has today no use among the Persians in civil acts. It is employed only in astronomical Tables. But this Tropical year is used in all acts, which Chrysococces calls αυθημερινά, that is, Quotidiana, and the Arabs טאריך, and it has remained in use among the people. Furthermore, in our Arabic Tables eight sages are recorded as having been summoned by Melic-sa for the institution of this year, among whom Avicenna is listed — which is ridiculous. For Avicenna died twelve years before the edition of this year, in the year of the Hijra 428, whose Muharram fell in the year of Christ 1037, on October 23, on the first feria; the month of Ramadan, whose *neomenia* fell on June 16 of the year 1038, on the sixth feria — on which day Avicenna died.

ON CHAPTER TWO.

*TEMPVS PROLEPTICON*.] Although there are here many things which are referred to the *tempus prolepticon*, since some of them precede the *epocha* of Mosaic reckonings by 1336 years, nevertheless, since those of them which fall within the *tempus historicon* are most consonant with the truth, and are so interwoven with the beginnings of mythical time that they cannot be interrupted without great disturbance, we have judged it necessary not only to report them whole, but we should also seem to do something ridiculous if we truncated the series of kings and *Dynastiae* in order to take up the *epocha* of historical time from begun and imperfect years of Kings. How laughable it would be, for example, if I were to begin from year 108 of the ninth Egyptian *Dynastia*, and, omitting eight *Dynastiae*, were to start from the tenth, imperfectly, as Eusebius starts from year 13 of Ninus and 22 of Europs? This we cannot approve. For from that time the beginning must be derived, ἐξ προλήψεων (from the anticipations), before which there is no memory of time, whether mythical or historical. Therefore, since the continuation of the whole of time from its very head is at once necessary and pleasant, we have rightly left whole and untouched the order that we received from the authors themselves, restraining our hand and pen from the license that Eusebius permitted himself in truncating, changing, extending, and shortening the intervals of kings and empires and their times.

*DYNASTIARVM AEGYPTI*.] Concerning the excess of years which the Egyptians and other ancient nations claim above the Biblical reckonings, see Augustine, *De Civitate Dei*, book XII, chapter 10. Concerning the antiquity of the Egyptians many have written much; of whom the most ancient, the father of history Herodotus, set down in writing what he had received from the priests of Egypt — some of which agrees with the *Dynastiae* themselves, while other parts depart far from them, whether those whom Herodotus questioned were ignorant, or whether, being shrewd, they imposed upon a foreign man, or whether this happened through the fault of the interpreter, who either deceived him or whom Herodotus did not follow — or whether also he himself

Latim

stirpe Turcarum, ut monet scriptor diligentissimus Leo Africanus libro II Africae. Vide locum necessario, Capite de diuersis sectis Muhammedismi. Erat enim, ut antea diximus, Selgiuk, ex qua gente fuit celebris ille Tagroli pix. Vnde a Turcis hodieque vocatur Saldoki. Nam pro Selgiuki Turcae dicunt Saldoki. Apud Haytonum vitiose legitur Sadok, pro Saldok. Rursus ab hoc Sa Gelil familia in Persis hodie nobilissima Iftigelu denominata est. Melic Scha igitur est, quod Gallis Monsieur, Hispanis Don. Sic שאה Schahi lingua Persica nummus dicitur, qui ad verbum Arabice Sultani dici posset. Illa, inquam, praeclare a Chrysococce. Caetera vero pessime, quod dicit anno primo illius Aerae neomenias omnes Persicorum mensium Sultanicorum concurrisse cum ingressu Solis in aliquod signum Zodiaci. Hoc nullo modo fieri potest. Menses enim Tropici sunt valde inaequales: menses autem Persici omnes sunt τριακονθήμεροι. Hoc indignum est Mathematico. Neque illud vere ab eo dictum, fuisse feriam primam. Erat enim quinta, ut diximus. Praeterea & illud falsum, illum annum iniuisse a XIII Martij. Imo, quando haec scribebat Chrysococces, aequinoctium conficiebatur post meridiem XIII Martij. Scribebat autem anno periodi Iulianae Constantinopolitanae 6854, Christi 1346. Illud autem recte: de annis periodi Iulianae Constantinopolitanae detrahenda esse 6586, ut adipiscaris aeram Persarum Sultanicam. Abiecto interuallo, quod est a capite Aerae Graecorum, ad primum annum Christi, nimirum 5508, de anno currente 6587, relinquetur annus Christi 1079, primus Aerae Sultanicae; vel Neuruz Gelaleae Sultanicae. Ab eo tempore, ad hanc usque diem, Persae hac forma utuntur, relicto anno vago Iezdegird, a cuius Pharauardin decima octaua incipit neomenia Pharauardin Sultanici. In hac autem anni forma intercalatur aliquando post quinquennium, prout ratio epilogismi Solaris exigit. Perperam enim Chrysococces omnium quadrienniorum exitu intercalari scribit, ut in anno Iuliano: quum is sit annus Tropicus, non Iulianus. Anni autem vagi Iezdegirdici nullus hodie in ciuilis actibus usus est apud Persas. In solis Tabulis astronomicis adhibetur. Huius autem Tropici in omnibus actibus, quae αυθημερινά Chrysococces vocat, hoc est Quotidiana, Arabes autem טאריך usus apud populum remansit. Porro in nostris Tabulis Arabicis octo sapientes ad institutionem huius anni aduocati sunt a Melic-sa: in quibus recensetur Abinsena. quod ridiculum est. Nam Abinsena mortuus est annis XII ante huius anni editionem, anno Hegirae CCCCXXVIII, cuius Muharram incidit anno Christi MXXXVII. Octobris XXIII, feria prima, mense Rhamadam, cuius neomenia XVI Iunj anni MXXXVIII, feria VI. quo die obijt Abinsena.

IN CAPVT SECVNDVM.

TEMPVS PROLEPTICON.] Quanuis hic multa sunt, quae in tempus prolepticon conferuntur, ut pote quorum quaedam anteuertunt epocham Mosaicarum rationum annis MCCCXXXVI: tamen quia ex eis illa, quae in tempus historicon incidunt, & veritati maxime consentanea sunt, & cum initijs temporis mythici ita cohaerent, ut sine maxima perturbatione interrumpi non possint, nos non solum ea integra referre necessarium duximus, sed etiam rem ridiculam facturi videremur, si seriem regum & Dynastiarum truncaremus, ut epocham historici temporis ab inchoatis & imperfectis Regum annis repeteremus. Quam ioculare enim esset, si, exempli gratia, a CVIII anno nonae Dynastiae Aegyptiorum inciperem, & octo Dynastijs omissis, a decima imperfecta ordirer, ut Eusebius a XIII anno Nini, & XXII Europis? Quod probare non possumus. Ab eo enim tempore initium deducendum est, ἐξ προλήψεων, ante quod nulla est temporis memoria siue mythici, siue historici. Quare quum & necessaria sit simul & iucunda totius temporis ab ipso usque capite continuatio, nos iure cum ordinem integrum & intactum reliquimus, quem ab ipsis auctoribus accepimus, ab hac licentia manus & stilum continentes, quam in truncandis, mutandis, extendendis, & corripiendis Regum, & imperiorum interuallis, atque temporibus Eusebius sibi permisit.

DYNASTIARVM AEGYPTI.] De excessu annorum, quos supra rationes Biblicas sibi vindicant Aegyptij, & aliae priscae nationes, vide Augustinum libro XII, cap. X de Ciuit. De vetustate vero Aegyptiorum multi multa scripserunt, quorum antiquissimus pater historiae Herodotus ea in literas retulit, quae a Sacerdotibus Aegypti acceperat; quorum ut quaedam cum ipsis Dynastijs conueniunt, ita alia longe ab ipsis discedunt, siue imperiti fuerunt illi, quos interrogabat Herodotus, siue homini peregrino prudentes imposuerunt, siue interpretis vitio hoc accidit, qui aut ei illuserit, aut eum Herodotus assecutus non sit: siue & ipse

Definicoes nesta pagina

Tempus prolepticonTempo proléptico: o tempo anterior à *epocha* das contagens mosaicas (anterior à criação ou ao dilúvio segundo a cronologia bíblica), no qual se incluem narrativas que precedem o registro histórico verificável.
Aera Sultanica / Neuruz GelaleaEra persa instituída por Melic-Sha (calendário Jalali), cujo ano primeiro corresponde ao ano de Cristo 1079. Para convertê-la a partir da *Periodus Iuliana* Constantinopolitana, subtraem-se 6586 anos.
Anni αυθημερινά / QuotidianaDesignação de Crisococces para o ano trópico em uso civil cotidiano entre os persas (em oposição ao ano vago de Iezdegird, restrito às tábuas astronômicas).

Referencias cruzadas

Externa: Leo Africanus, De Africa, liber II, cap. de diversis sectis Muhammedismi - "ut monet scriptor diligentissimus Leo Africanus libro II Africae"
Externa: Hayton (Hethum the Armenian), Flos Historiarum - "Apud Haytonum vitiose legitur Sadok, pro Saldok"
Externa: Georgius Chrysococces, Persica Syntaxis (Tábuas Persas) - "anno periodi Iulianae Constantinopolitanae 6854, Christi 1346"
Externa: Augustinus, De Civitate Dei XII.10 - "vide Augustinum libro XII, cap. X de Civit."
Externa: Herodotus, Historiae (livro II) - "antiquissimus pater historiae Herodotus ea in literas retulit, quae a Sacerdotibus Aegypti acceperat"
Externa: Eusebius, Chronicon - "ut Eusebius a XIII anno Nini, & XXII Europis"
Interna: supra (eodem libro), de Selgiuk - "Erat enim, ut antea diximus, Selgiuk"

Eventos astronomicos detectados

equinox: Equinócio vernal de 1346 caindo após o meio-dia de 13 de março — refutando a afirmação de Crisococces de que o ano Sultânico se iniciava em 13 de março. data: anno periodi Iulianae Constantinopolitanae 6854, Christi 1346, post meridiem XIII Martij fonte: Chrysococces (criticado por Scaliger)
other: Início da Era Sultânica (Jalali) — Neuruz Gelalea: primeiro ano corresponde a 1079 d.C., calculado a partir do ano corrente 6587 da Periodus Iuliana menos 5508 (intervalo da Era dos Gregos a Cristo). data: anno Christi 1079, primus Aerae Sultanicae fonte: Tabulae Arabicae
other: Muharram do ano 428 da Hégira caindo em 23 de outubro de 1037 d.C., feria prima. data: anno Hegirae CCCCXXVIII, Octobris XXIII, feria prima, anno Christi MXXXVII fonte: Tabulae Arabicae
other: Neomenia do mês de Ramadã caindo em 16 de junho de 1038 d.C., feria sexta — dia da morte de Avicena. data: mense Rhamadam, cuius neomenia XVI Iunj anni MXXXVIII, feria VI fonte: Tabulae Arabicae
Flags de incerteza (pontos para revisao humana)
Notas do tradutor: Página de transição entre o comentário ao Capítulo I (encerrando a discussão sobre a *Aera* persa Sultânica/Jalali e a crítica a Chrysococces) e o início do comentário ao Capítulo II (sobre o *tempus prolepticon* e as Dinastias egípcias).

A crítica a Chrysococces é metodologicamente importante: Scaliger demonstra que o astrônomo bizantino do séc. XIV confundiu a estrutura do calendário Jalali — tratando-o como ano juliano com intercalação quadrienal — quando na verdade segue um esquema de intercalação variável (frequentemente após 5 ciclos de 4 anos, conforme o desvio do equinócio real). Esta é precisamente a inovação técnica do calendário Jalali atribuída a Omar Khayyam e à comissão de Malik-Shah.

A menção de Avicena entre os autores do calendário (que Scaliger qualifica de 'ridiculum') é factualmente correta como crítica: Avicena (m. 1037) é cronologicamente impossível como participante na reforma de 1079. Contudo, o número 'XII' anos parece errôneo; o correto seria ca. 42. Possível corrupção textual.

O termo grego ἐξ προλήψεων (transcrito do original 'ἐξ προλήψεων' / 'πρόληψιν') sustenta o conceito-chave da seção seguinte: o *tempus prolepticon* é o tempo construído por antecipação retrospectiva, anterior à memória histórica documentada — distinção fundamental para a cronologia scaligeriana entre tempo histórico, mítico e proléptico.

Encontrou um erro nesta pagina?

Esta traducao e texto-semente gerado por IA - erros sao esperados.

Reportar no GitHub Hypothes.is Como contribuir