Isagogicorum chronologiae canonum · Joseph Scaliger (1606)
Ver scan original (p.311)

Portugues

LIVRO TERCEIRO.
Diz-se que se prova *ἀποδεικτικῶς* (demonstrativamente), porque foi criado em ano bissexto, segundo o testemunho de Marcelino. Ora, no ano de Cristo proposto cabia o bissexto. Logo, naquele ano foi criado Imperador. E este argumento, que se apoia em um caráter celeste, é *ἀποδεικτικόν* (demonstrativo), pois pela adição dos anos pode-se errar ou por *προχρονισμός* (antedatação) em relação ao precedente, ou por *μεταχρονισμός* (pós-datação) em relação ao seguinte. Pois alguém poderia ler que do início de Constantino Magno ao início de Valentiniano I houve 53 anos. Mas como pode ser incerto o início de Constantino — quem o supuser mais cedo, errará também nos anos de Valentiniano por *προχρονισμός*; quem mais tarde, cometerá *μεταχρονισμός*. O único remédio, se possível, é o caráter celeste, que é *στοιχείωσις ἀποδεικτική* (fundamentação demonstrativa), visto que o intervalo de *epocha* a *epocha* — o qual é a Cronografia dos leigos — pode ser incerto e, portanto, sujeito a erro.
VII *ἀναχρονισμός*.] Diz-se também *ἀναγωγὴ τοῦ χρόνου* (recondução do tempo), *ἀνάγειν τὸν χρόνον* (reconduzir o tempo), como no antiquíssimo Escoliasta de Píndaro, na Neméia VII.
POSTULADO.] As Dinastias dos Egípcios começam em tempos que excedem o limite e o início da *Periodus Iuliana*. Mas como são extremamente necessárias, pois, partindo de inícios desconhecidos e obscuros, conduzem-se até o tempo histórico, e por isso devíamos retê-las, para não interrompermos um vínculo dos tempos tão belo: por isso foi preciso pedir que nos seja lícito utilizar provisoriamente outra *Periodus Iuliana*, até que pudéssemos conduzir o restante até aquela que agora corre, e à qual ajustamos as anotações dos tempos. Pois com que cara, rejeitadas as quatro primeiras Dinastias, eu daria um salto à quinta, sob a qual a *Periodus Iuliana* tem seu início, sendo que as anteriores estavam antes do início do período e fora de seus limites? Por outro lado, como designarei com certeza o início da *Periodus Iuliana* Constantinopolitana, que precede o início da nossa em 795 anos? Por isso, com justiça, pedimos esta licença, à maneira dos Matemáticos, para que nos seja lícito usar outra *Periodus Iuliana*. Pois, se assumimos um período cujo início é mais antigo que o tempo histórico, por que não nos seria lícito, pelo mesmo direito, assumir ao infinito outras *Epochae*, que sejam em muitas partes mais antigas que nossa *Periodus Iuliana*?

EPOCHAE DO TEMPO PROLÉPTICO

I *Sobre a primeira Dinastia*.] Em nossa *Collectanea* exibimos um lucidíssimo Fragmento *ἐκ τοῦ Ἰουλίου Ἀφρικανοῦ πεντάβιβλου χρονολογικῆς* (do Pentabiblo Cronológico de Júlio Africano), sobre as Dinastias dos Egípcios extraído dos Tomos de Manetão, sacerdote egípcio. As quais Dinastias, embora antecedam por longo intervalo as antiguidades mosaicas, contudo, porque estão dispostas em bela ordem e, em sua parte mediana, correm a par da História sagrada, sua memória deve ser conservada e disposta na série das origens antigas. Heródoto, antiquíssimo e suavíssimo escritor, em cujos santuários só os doutos podem ser admitidos, registra reis egípcios antiquíssimos, mas chama-os de *βασιλεῖς* (reis), não *δυνάσται* (dinastas), nem distingue por nações — Tanitas, Menfitas, Tebanos —, como fez Manetão, a quem essas coisas eram mais conhecidas, sendo egípcio e sacerdote, do que a Heródoto, homem peregrino, sobre quem os astutíssimos egípcios puderam, por malícia, impingir o que quiseram, ou que, por desconhecimento da língua egípcia, não pôde alcançar a verdade pelo relato deles. É ilustre, porém, isto que somos os primeiros a publicar: o monumento das Dinastias Egípcias fielmente exposto por Júlio Africano, mas contaminado por Eusébio e em muitas partes deformado, para que pudesse ser ajustado às razões que ele próprio inventou — quando deveria antes ter deduzido suas razões a partir delas.
II *Sobre a Periodus Iuliana da Igreja Constantinopolitana*.] A *ψηφοφορία* (contagem) dos tempos a partir da criação das coisas, que é usada pelas Igrejas do Oriente, é aquela que, segundo a edição dos LXX (Setenta) Anciãos, conta de Adão a Cristo precisamente 5500 anos. Os Maronitas, os próprios Gregos, e quase toda a Igreja do Oriente, e até os Etíopes, mantêm-na até hoje: isto é, de Adão a Cristo estabelecem cinco mil e quinhentos anos. Como, porém, os Gregos a quisessem usar não só para a memória dos tempos, mas também para o método do Cômputo Eclesiástico, não duvidaram que ela pudesse ser ajustada a um e outro ciclo: mas viam-na inadequada apenas para a investigação da *Indictio*. Pois num ciclo, como dissemos em outro lugar, não há início *φύσει* (por natureza), mas *θέσει* (por convenção). Por isso, pode-se deduzir o início do ciclo Pascal de qualquer ano, contanto que se mantenha íntegra a relação dos termos Pascais e das *neomeniae*. Pois nele não se considera o número dos anos nem a ordem, mas a *neomenia*. Assim, por exemplo, o que cai em 14 de março, e no Pascal Romano é o primeiro ano do número áureo, nada impede que seja o terceiro, quarto ou quinto. O mesmo valerá para o *Cyclus Solis* (ciclo solar de 28 anos). Nada impede que aquele que é o primeiro ano do ciclo Romano possa ser o décimo terceiro de outro ciclo. Pois aquele que é o 21º do ciclo Romano é o primeiro dos anos
A a ij Julianos

English

BOOK THREE.
It is said to be proved *ἀποδεικτικῶς* (demonstratively), because he was created in a bissextile year, on the testimony of Marcellinus. Now in the proposed year of Christ a bissextile fell. Therefore in that year he was made Emperor. And this argument, which rests on a celestial character, is *ἀποδεικτικόν* (demonstrative), since by addition of years one may err either by *προχρονισμός* (anticipation) with respect to the preceding, or by *μεταχρονισμός* (postponement) with respect to the following. For someone might read that from the beginning of Constantine the Great to the beginning of Valentinian I there were 53 years. But since the beginning of Constantine may be uncertain — whoever supposes it earlier will also err in the years of Valentinian by *προχρονισμός*; whoever later, will commit *μεταχρονισμός*. The only remedy, if possible, is the celestial character, which is *στοιχείωσις ἀποδεικτική* (demonstrative grounding), since the interval from *epocha* to *epocha* — which is the Chronography of laymen — may be uncertain, and therefore liable to error.
VII *ἀναχρονισμός*.] It is also called *ἀναγωγὴ τοῦ χρόνου* (leading back of time), *ἀνάγειν τὸν χρόνον* (to lead back time), as in the most ancient Scholiast of Pindar, on the Seventh Nemean.
POSTULATE.] The Egyptian Dynasties begin from times that exceed the bound and head of the *Periodus Iuliana*. But since they are exceedingly necessary, because, proceeding from unknown and obscure beginnings, they are brought down into historical time, and so we had to retain them, lest we break so beautiful a chain of times: therefore we had to ask that we be allowed to use another *Periodus Iuliana* for the time being, until we could bring the rest down to that which now runs, and to which we adapted our chronological notations. For with what face would I, having cast aside the four prior Dynasties, leap to the fifth, under which the *Periodus Iuliana* has its beginning, when the preceding ones were before the head of the period and outside its limits? Again, how shall I designate with certainty the beginning of the Constantinopolitan *Periodus Iuliana*, which precedes the head of ours by 795 years? Rightly, then, do we beg this leave, after the manner of Mathematicians, that we be allowed to use another period. For if we assume a period whose beginning is older than historical time, why may we not by the same right assume to infinity other *Epochae*, which are by many parts older than our *Periodus Iuliana*?

EPOCHAE OF PROLEPTIC TIME

I *On the first Dynasty*.] In our *Collectanea* we display a most lucid Fragment *ἐκ τοῦ Ἰουλίου Ἀφρικανοῦ πεντάβιβλου χρονολογικῆς* (from Julius Africanus' Five-Book Chronology), on the Dynasties of the Egyptians taken from the Volumes of Manetho, Egyptian priest. Although these Dynasties precede Mosaic antiquities by a long interval, yet because they are arranged in fine order and, in their middle period, run parallel with sacred History, their memory must be preserved and arranged into the series of ancient origins. Herodotus, most ancient and most pleasant of writers, into whose sanctuary only the learned may be admitted, indeed lists most ancient kings of Egypt, but calls them *βασιλεῖς* (kings), not *δυνάσται* (dynasts), nor does he distinguish by nations — Thinites, Memphites, Thebans — as Manetho did, to whom these things were better known, being an Egyptian and a priest, than to Herodotus, a foreign man, on whom the most cunning Egyptians could maliciously impose whatever they wished, or who, by ignorance of the Egyptian tongue, could not attain the truth from their account. But this is illustrious, that we are the first to publish: the monument of the Egyptian Dynasties faithfully set forth by Julius Africanus, but corrupted by Eusebius and in many parts deformed, so that it might be fitted to the schemes he himself devised — whereas he should rather have drawn his schemes from them.
II *On the Periodus Iuliana of the Constantinopolitan Church*.] The *ψηφοφορία* (reckoning) of times from the foundation of things, which is in use among the Eastern Churches, is the one that, according to the edition of the LXX Elders (Septuagint), counts precisely 5500 years from Adam to Christ. The Maronites, the Greeks themselves, and almost the entire Eastern Church, and even the Ethiopians, retain it to this day: that is, from Adam to Christ they set five thousand five hundred years. But since the Greeks wished to use it not only for the memory of times, but also for the method of Ecclesiastical Computus, they did not doubt that it could be fitted to either cycle: but they saw it unsuited only for the investigation of the *Indictio*. For in a cycle, as we said elsewhere, there is no beginning *φύσει* (by nature) but *θέσει* (by convention). Therefore the beginning of the Paschal cycle can be deduced from any year, provided the relation of the Paschal terms and *neomeniae* remains intact. For in it neither the number of years nor the order is regarded, but the *neomenia*. So that, for example, what falls on 14 March, and in the Roman Paschal is the first year of the golden number, nothing prevents from being the third, fourth, or fifth. The same will hold in the *Cyclus Solis*. Nothing hinders that the first year of the Roman cycle should be the thirteenth of another cycle. For what is the 21st of the Roman cycle is the first of the
A a ij Julian years

Latim

LIBER TERTIVS.
ἀποδεικτικῶς probare dicitur, quia bisexto creatus fuit, teste Marcellino. Anno autem Christi proposito bisextum competebat. Ergo eo anno creatus fuit Imp. Idque argumentum, quod nititur charactere caelesti, est ἀποδεικτικόν, quum per adiectionem annorum possit peccari aut προχρονισμῷ κατὰ τὸ προηγούμενον, aut μεταχρονισμῷ κατὰ τὸ ἑπόμενον. Aliquis enim potuit legere a Constantini Magni initio, ad initium Valentiniani primi, esse annos LIII. Sed quia incertum potest esse initium Constantini, qui citius illud putauerit, in annis quoque Valentiniani peccabit προχρονισμῷ, qui serius, committet μεταχρονισμῷ. Vnicum remedium est, si fieri potest, character caelestis, quae est στοιχείωσις ἀποδεικτική, quando quidem interuallum ab epocha, ad epocham, quae est idiotarum Chronographia, incertum esse potest, & errori ideo opportunum.
VII ἀναχρονισμός.] Aliter dicitur ἀναγωγὴ τοῦ χρόνου, ἀνάγειν τὸν χρόνον, ut vetustissimo Scholiastae Pindari, Nemeaco VII.
POSTVLATVM.] Dynastiae Aegyptiorum incipiunt a temporibus, quae modum & caput periodi Iulianae excedunt. Quia vero ex necessariae sunt admodum, quod ab ignotis & abstrusis initijs profectae in tempus historicum deducuntur, ideoque a nobis retinendae fuerunt, ne tam pulchrum temporum vinculum interrumperemus: propterea postulandum fuit, ut aliam periodum Iulianam nobis usurpare liceat tantisper, dum reliquum ad eam, quae nunc currit, & quam adnotationes temporum excogitauimus, deducere possemus. Quo enim ore abiectis quatuor prioribus Dynastijs, ad quintam saltum facerem, quod sub ea periodus Iuliana initium capit, reliquae antecedentes ante caput periodi, & extra eius fines fuerunt? Rursus quomodo initium periodi Iulianae Constantinopolitanae certo designauero, quae nostrae caput anteuenit annis DCCXCV? Iure igitur hanc veniam petimus, more Mathematicorum, ut aliam periodum nobis usurpare liceat. Si enim periodum assumimus, cuius initium antiquius est tempore historico, cur non eodem iure etiam in infinitum alias Epochas assumere liceat, quae periodo nostra Iuliana multis partibus antiquiores sint?

EPOCHAE TEMPORIS PROLEPTICI

I Ad primam Dynastian.] In Collectaneis nostris exhibemus luculentissimum Fragmentum ἐκ τοῦ Ἰουλίου Ἀφρικανοῦ πεντάβιβλου χρονολογικῆς de Dynastijs Aegyptiorum ex Tomis Manetho Aegyptij Sacerdotis. quae quidem Dynastiae quanuis Mosaicas ἀρχαιολογίας longo interuallo antecedunt, tamen quia pulchro ordine digestae sunt, & sub medium tempus cum Historia sacra paria faciunt, illarum memoria conseruanda est, & in priscarum originum seriem digerenda. Herodotus vetustissimus, ac suauissimus scriptor, in cuius sacraria soli docti admitti possunt, reges quidem Aegypti vetustissimos recenset, sed βασιλᾶς, non δυνάστας vocat, neque per nationum discrimina, Θανιτῶν, Μεμφιτῶν, Θηβαίων, ut fecit Manetho, cui haec exploratiora fuerunt, utpote & Aegyptio, & Sacerdoti, quam Herodoto homini peregrino, & cui per malitiam vaferrimi Aegyptij imponere potuerunt; aut qui per linguae Aegyptiacae inscitiam verum ex illorum relatu assequi non potuit. Illustre vero est hoc, quod primi publicamus, Dynastiarum Aegyptiarum monimentum a Iulio Africano fideliter expositum, ab Eusebio autem contaminatum, & multis partibus deformatum, ut ad eas rationes, quas ipse commentus est, applicari posset: quum potius ab illis suas rationes deducere debuisset.
II Ad periodum Iulianam Ecclesiae Constantinopolitanae.] ψηφοφορία temporum a conditu rerum, quae ab Ecclesijs Orientis in usu posita est, ea est, quae secundum LXX Seniorum editionem ab Adam ad Christum, annos numerat praecise 5500. Eam Maronitae, Graeci ipsi, & pleraque omnis Ecclesia Orientis, atque adeo Aethiopes, retinent hactenus: id est, ab Adam ad Christum, annorum quinque millia quingentos statuunt. Quum autem Graeci ea non solum ad memoriam temporum, sed etiam ad Computi Ecclesiastici methodum uti vellent, ad utrunque cyclum eam accommodari posse non dubitabant: ad solius autem Indictionis inuestigationem ineptam esse videbant. In cyclo enim, ut alibi diximus, nullum est initium φύσει, sed θέσει. Ideo a quolibet anno initium cycli Paschalis deduci potest, dum terminis Paschalibus & nouilunijs integritas sua constet. In eo enim non numeri annorum aut ordinis ratio habetur, sed nouilunij. Vt quod, exempli gratia, in XIIII Martij incidit, & in Paschali Romano est annus primus aurei numeri, id nihil obstat esse tertium, quartum, quintum. In Cyclo quoque Solari idem erit. Nihil enim officit, quin qui est primus annus cycli Romani, is possit esse tertiusdecimus alius cycli. Nam qui est XXI cycli Romani, is est primus annorum
A a ij Iulianorum

Definicoes nesta pagina

στοιχείωσις ἀποδεικτικήFundamentação demonstrativa baseada em caráter celeste (astronômico), que Scaliger considera o único remédio seguro contra erros de pró-cronismo e meta-cronismo na contagem dos anos.
ψηφοφορία temporum a conditu rerumContagem dos tempos desde a criação das coisas; especificamente, a era bizantina/oriental que conta 5500 anos de Adão a Cristo segundo a Septuaginta.
Periodus Iuliana ConstantinopolitanaPeríodo Juliano alternativo, proléptico, usado para acomodar cronologias que precedem o início (4713 a.C.) da Periodus Iuliana ordinária; precede esta em 795 anos.
Epochae temporis prolepticiPontos iniciais (Epochae) situados em tempo proléptico, isto é, anteriores ao início do tempo histórico ou da Periodus Iuliana ordinária, assumidos por convenção matemática para ordenar dinastias antiquíssimas.

Referencias cruzadas

Externa: Scholiasta Pindari, Nemea VII - "ut vetustissimo Scholiastae Pindari, Nemeaco VII"
Externa: Iulius Africanus, Pentabiblos Chronologica (Collectanea Scaligeri) - "In Collectaneis nostris exhibemus luculentissimum Fragmentum ἐκ τοῦ Ἰουλίου Ἀφρικανοῦ πεντάβιβλου χρονολογικῆς"
Externa: Manetho, Aegyptiaca (Tomi) - "de Dynastijs Aegyptiorum ex Tomis Manetho Aegyptij Sacerdotis"
Externa: Herodotus, Historiae - "Herodotus vetustissimus, ac suauissimus scriptor"
Externa: Eusebius, Chronicon - "ab Eusebio autem contaminatum, & multis partibus deformatum"
Externa: Ammianus Marcellinus - "quia bisexto creatus fuit, teste Marcellino"
Interna: alibi (supra in hoc opere) — discussão de cyclus sem initium φύσει - "In cyclo enim, ut alibi diximus, nullum est initium φύσει, sed θέσει"
Externa: Septuaginta (LXX Seniorum editio) - "secundum LXX Seniorum editionem ab Adam ad Christum, annos numerat praecise 5500"
Flags de incerteza (pontos para revisao humana)
Notas do tradutor: Página de transição estrutural importante: encerra a discussão sobre ἀναχρονισμός (capítulo VII anterior) e abre a seção POSTVLATVM seguida de EPOCHAE TEMPORIS PROLEPTICI. Scaliger justifica metodologicamente o uso de uma Periodus Iuliana proléptica (estendida 795 anos antes de 4713 a.C., portanto até c. 5508 a.C., coincidindo aproximadamente com a era bizantina/constantinopolitana) para acomodar as Dinastias egípcias de Manetão, cujos primeiros reinados antecedem a Periodus Iuliana ordinária. A apologia é tipicamente scaligeriana: 'more Mathematicorum' — i.e., a cronologia tem o direito, como a matemática, de assumir construções extrapoladas além do empiricamente atestado. A seção II é crucial: confirma que os 5500 anos de Adão a Cristo (era bizantina) são acomodáveis aos ciclos solar e lunar, mas NÃO à Indictio — observação técnica importante sobre a estrutura do cômputo eclesiástico oriental. A polêmica contra Eusébio (que teria 'contaminado' Manetão) é continuação direta do programa de De Emendatione VI-VII e prepara a edição dos fragmentos de Júlio Africano nos Thesaurus Temporum (1606).

Encontrou um erro nesta pagina?

Esta traducao e texto-semente gerado por IA - erros sao esperados.

Reportar no GitHub Hypothes.is Como contribuir