Portugues
LIVRO TERCEIRO.
[Dionísio] põe a *neomenia* em 22 de março. Não foi, portanto, que os Padres Nicenos inventaram a *Enneadecaeteris*: mas sim que se depararam com homens de dois tipos, dos quais uns celebravam frequentemente a Páscoa antes de o astro consumar a primavera, isto é, no ano VIII e no XIX do número áureo, passando sem *embolismus*, como os judeus; os outros celebravam a *Dominica resurrectionis* na 14ª lua, em qualquer dia da semana em que ela caísse. Mas voltemos ao século de Constantino, em que os *Termini Paschales* tinham seu lugar — não, porém, no século de Dionísio Exíguo, em que aqueles *Termini* já não eram a 14ª lua, mas sim quase o *plenilunium*, por causa da προήγησις σεληνιακή (precessão lunar); pelo que as *neomeniae* e os *plenilunia* anteciparam um dia a *epocha* de Diocleciano. Daí resultou que um fosse o *cyclus Paschalis* e outro o *cyclus Lunaris*. Por isso Dionísio manda, no método do número áureo, acrescentar uma unidade aos anos de Cristo; mas, na investigação do *cyclus Lunaris*, subtrair dois desses mesmos anos. O que não é outra coisa senão subtrair três dos argumentos da Lua das *Epactae* do número áureo: ou, o que é o mesmo, subtrair três dos anos do número áureo: de modo que, quando for o quarto ano do ciclo, se chame primeiro; quando for o terceiro, se chame décimo nono. Mas é mais seguro deduzir três das *Epactae*. Exemplo: no primeiro ano do número áureo no tempo de Diocleciano, a *neomenia* pascal caía em 23 de março, sendo a *Epacta* XI. Deduzidos três de XI, restará a *Epacta Lunaris* VIII no tempo de Dionísio, que mostrará a *neomenia* em 22 de março: a partir desse dia, o quinto de abril é o décimo quinto, e portanto *plenilunium*, e não a 14ª lua, como era no século de Diocleciano. A partir daí, todos os fundadores dos cômputos eclesiásticos — gregos, sírios, árabes e latinos — chamaram o *Terminus Paschalis* de *plenilunium*: e não de outro modo o monge Máximo e outros costumam chamá-lo: porque de fato seria *plenilunium*. Pois não cabia a eles mentirem, chamando 14ª lua o que era manifestamente a 15ª, καὶ πανσέληνος (e lua cheia). Clávio, o mais ignorante de todas as boas letras, com um sofisma frívolo quis evadir-se desse nome, e muito se aflige para persuadir aos tolos que o *Terminus Paschalis* foi chamado pelos gregos πανσέληνον não porque nesse dia caísse o *plenilunium*, mas porque era o mais próximo do *plenilunium*. Astuto. Mas pareceu-lhe estranho, depois de ter aprendido de nós que o *Terminus Paschalis* é chamado pelos gregos πανσέληνον. Pois isso ignoravam não só ele, que nada lê além de Euclides, mas também os mais doutos. E os ignorantes chamam de erro tudo o que ignoram.
TABVLA FOECVNDA MAGNI CYCLI.] Sobre o grande período pascal de Dionísio Exíguo, veja o que anotamos na Definição VIII. Dionísio fez começar seu grande ciclo a partir daquele ano que tem o *Terminus Paschalis* em 5 de abril, isto é, a partir do primeiro ano do número áureo; em cujo ano, a 25 de dezembro, foi o primeiro de todos a opinar que Cristo nascera, de modo que aquele grande ciclo antecipa em um ano o natal de Cristo dionisiano. Por isso, no método deste grande período, manda, por regra perpétua, acrescentar uma unidade aos anos de Cristo. Pois, se tivesse pensado que Cristo nasceu em dezembro daquele ano em que corria o número áureo XII, os anos de Cristo divididos por 19 sempre dariam o verdadeiro ano do número áureo, sem o acréscimo da unidade — número de anos de Cristo que é o eusebiano, antecipando em um ano o dionisiano. Construímos, no livro IV do *De Emendatione Temporum*, tanto a Tábua quanto o exemplo deste grande período dionisiano, que se pode consultar. Esta Tábua, porém, não começa pelos anos de Cristo, mas pelo primeiro ano da *Periodus Iuliana*. E, no entanto, o método é o mesmo, o uso é o mesmo, como se vê pelos Cânones, exceto que dos anos da *Periodus Iuliana* devem-se primeiro abater 4712 para o método do período dionisiano, que pusemos nos livros do *De Emendatione Temporum*. Para o método desta, porém, deve-se abater o número proximamente menor da Tábua II. Pelo Cânon VI podes saber por que a chamamos *Foecunda*: porque, com uma só operação, ensina o Ciclo, a *Indictio*, o ano da remissão da Hebdômada, o *Terminus Paschalis* e a *Dominica Resurrectionis*. Em grego poder-se-ia chamar πάγχρηστος (de uso múltiplo), como certos ἔμπλαστροι πάγχρηστοι (emplastros de uso múltiplo), aplicáveis a várias úlceras. Não há dúvida de que seu uso máximo se dá na história a partir do século de Dionísio Exíguo, sobretudo quando se trata da celebração da Páscoa. Veja-se a passagem notável de Cedreno no livro IV do *De Emend. Temp.*, onde se trata da celebração pascal perturbada no ano de Cristo 546, ano 5259 da *Periodus Iuliana*. O *Terminus Paschalis* caía nas Calendas de abril, em domingo. Por isso, segundo a regra perpétua, a celebração da *Dominica Resurrectionis* devia ser transferida para o domingo seguinte, isto é, 8 de abril, como o Imperador Justiniano havia ordenado. O povo, porém, julgou que a Páscoa devia ser celebrada nas próprias Calendas, no próprio *Terminus*. Por isso iniciou o primeiro dia de jejum em 14 de fevereiro. Mas era preciso obedecer ao édito do Príncipe. Assim jejuou μίαν ἑβδομάδα περιττήν (uma semana a mais). Pois de 13 de fevereiro a 8 de abril são 53 dias: quando bastaria, para o jejum ordinário, um intervalo de 46 dias. Verifica pelo método deste capítulo. Dos anos 5259, abatido o número proximamente menor 4788, encontro o resíduo 471 sob a coluna do alto XV, na linha do número
Q ij lateral
English
BOOK THREE.
[Dionysius] places the *neomenia* on 22 March. The Nicene Fathers therefore did not invent the *Enneadecaeteris*: rather, they encountered men of two kinds, of whom some often celebrated Pascha before the star had completed spring, namely in years VIII and XIX of the golden number, passing without *embolismus*, as did the Jews; the others celebrated the *Dominica resurrectionis* on the 14th moon, on whatever weekday it fell. But let us return to the age of Constantine, in which the *Termini Paschales* held their place — not, however, to the age of Dionysius Exiguus, in whose time those *Termini* were no longer the 14th moon, but nearly the *plenilunium*, on account of the προήγησις σεληνιακή (lunar precession); whereby the *neomeniae* and *plenilunia* moved one day ahead of the *epocha* of Diocletian. Hence it came about that one was the *cyclus Paschalis*, another the *cyclus Lunaris*. And therefore Dionysius prescribes, in the method of the golden number, that unity be added to the years of Christ; but in the investigation of the *cyclus Lunaris*, that two be subtracted from those same years. Which is nothing other than to subtract three from the lunar arguments of the *Epactae* of the golden number: or, what is the same, to subtract three from the years of the golden number: so that, when it is the fourth year of the cycle, it is called the first; when it is the third, it is called the nineteenth. But it is safer to deduct three from the *Epactae*. Example: in the first year of the golden number in the time of Diocletian, the Paschal *neomenia* fell on 23 March, when the *Epacta* was XI. Three deducted from XI leaves *Epacta Lunaris* VIII in the time of Dionysius, which shows the *neomenia* on 22 March: from which day, the fifth of April is the fifteenth, and therefore *plenilunium*, not the 14th moon, as it was in Diocletian's age. From that time on, all the founders of the ecclesiastical computus — Greeks, Syrians, Arabs and Latins — called the *Terminus Paschalis* the *plenilunium*: nor do Maximus the Monk and others usually call it otherwise: for it truly was *plenilunium*. For it was not for them to lie, calling the 14th moon what was manifestly the 15th, καὶ πανσέληνος (and full moon). Clavius, the most unlearned of all good letters, wished to evade this name with a frivolous trick, and labors greatly to persuade fools that the *Terminus Paschalis* was called by the Greeks πανσέληνον not because the *plenilunium* fell on that day, but because it was nearest to the *plenilunium*. Cunning! But it seemed strange to him, after he had learned from us that the *Terminus Paschalis* is called by the Greeks πανσέληνον. For this not only he, who reads nothing but Euclid, but even more learned men were ignorant of. And the ignorant call error whatever they do not know.
TABVLA FOECVNDA MAGNI CYCLI.] On the great Paschal period of Dionysius Exiguus, see what we noted on Definition VIII. Dionysius made the beginning of his great cycle from that year which has the *Terminus Paschalis* on 5 April, that is, from the first year of the Golden Number; in whose year, on 25 December, he was the first of all to opine that Christ was born, so that that great cycle anticipates by one year the Dionysian Nativity of Christ. Therefore, in the method of this great period, by a perpetual rule he prescribes that unity be added to the years of Christ. For if he had supposed Christ to have been born in December of that year in which the golden number was XII, the years of Christ divided by 19 would always give the true year of the golden number, without the addition of unity; this is the Eusebian count of Christ's years, anticipating the Dionysian by one year. We constructed both a Table and an example of this great Dionysian period in Book IV of the *De Emendatione Temporum*, which may be consulted. This Table, however, does not begin from the years of Christ, but from the first year of the *Periodus Iuliana*. Yet the method is the same, the use is the same, as appears from the Canons, except that from the years of the *Periodus Iuliana* one must first deduct 4712 for the method of the Dionysian period that we set forth in the books *De Emendatione Temporum*. For the method of this one, however, the next lower number from Table II must be deducted. From Canon VI you can learn why we call it *Foecunda*: because with one operation it teaches the Cycle, the *Indictio*, the year of the Sabbatical remission, the *Terminus Paschalis*, and the *Dominica Resurrectionis*. In Greek it could be called πάγχρηστος (of manifold use), like certain ἔμπλαστροι πάγχρηστοι (universal plasters), suited to various ulcers. Nor is there any doubt that its greatest use is in history from the age of Dionysius Exiguus, especially where the celebration of Pascha is concerned. See the notable passage of Cedrenus in Book IV of *De Emend. Temp.*, where the disturbed Paschal celebration of the year of Christ 546, year 5259 of the *Periodus Iuliana*, is treated. The *Terminus Paschalis* fell on the Kalends of April, on Sunday. Therefore, by the perpetual rule, the celebration of the *Dominica Resurrectionis* had to be transferred to the next Sunday, namely 8 April, as the Emperor Justinian had decreed. The people, however, thought that Pascha should be celebrated on the Kalends themselves, on the *Terminus* itself. So they began the first day of fasting on 14 February. But the Prince's edict had to be obeyed. Thus they fasted μίαν ἑβδομάδα περιττήν (one extra week). For from 13 February to 8 April is 53 days, when an interval of 46 days would suffice for the ordinary fast. Verify by the method of this Chapter. From 5259 years, deducting the next lower number 4788, I find the residue 471 under the heading XV, in the line of the
Q ij lateral
Latim
LIBER TERTIVS.
neomeniam ponit XXII Martij. Non igitur Patres Niceni Enneadecaeterida excogitarunt: sed duorum generum hominibus occurrerunt, quorum alteri Pascha saepe ante veris sidus confectum celebrabant, nimirum anno VIII, & XIX numeri aurei sine embolismo transigentes, ut Iudaei: alteri quartadecima Luna, quamcunque feriam ea incurreret, Dominicam resurrectionem celebrabant. Sed ad saeculum Constantini revertamur, quo Termini Paschales locum habebant, non autem saeculo Dionysij Exigui, quo illi Termini non XIIII Luna erant, sed fere plenilunium, propter προήγησιν σεληνιακήν; qua nouilunia, & plenilunia unum diem epocham Diocletiani anteuertebant. Vnde accidit, ut alius esset cyclus Paschalis, alius cyclus Lunaris. Et propterea Dionysius ad methodum aurei numeri annis Christi unitatem iubet addi: ad inuestigationem vero cycli Lunaris, de ijsdem annis duo detrahere. Quod nihil aliud est, quam ad argumenta Lunae de Epactis numeri aurei tria detrahere: vel, quod idem est, de annis aurei numeri tres detrahere: ut, quum fuerit annus quartus cycli, dicatur primus: quum fuerit tertius, dicatur decimus nonus. Sed tutius de Epactis tria deducere. Exemplum: anno primo numeri aurei tempore Diocletiani nouilunium Paschale incidebat in XXIII Martij, quum Epacta esset XI. Deductis tribus de XI, remanebit Epacta Lunaris VIII tempore Dionysij, quae nouilunium ostendet in XXII Martij: a qua die quinta Aprilis est quintadecima, & proinde plenilunium, non autem quartadecima Luna, ut erat saeculo Diocletiani. Ab eo tempore omnes Computorum Ecclesiasticorum conditores Graeci, Syri, Arabes, & Latini terminum Paschalem vocarunt plenilunium: neque aliter Maximus monachus, & alij, vocare solent: quod reuera esset plenilunium. Neque enim eorum mentiri erat, ut quartam decimam Lunam vocarent, quae manifesto esset quintadecima, καὶ πανσέληνος. Clauius omnium bonarum literarum imperitissimus nugatoria stropha, hoc nomen eludere voluit, & multum aestuat, ut fatuis persuadeat Terminum Paschalem a Graecis πανσέληνον dictum, non quod ea die in plenilunium incideret, sed quod plenilunio proxima esset. Astute. Sed mirum illi visum est, quum ex nobis didicisset terminum Paschalem a Graecis πανσέληνον vocari. Hoc enim non ille solum, qui nihil legit, praeter Euclidem, sed, & doctiores ignorabant. Imperiti vero quicquid ignorant, hoc errorem vocant.
TABVLA FOECVNDA MAGNI CYCLI.] De periodo magna Paschali Dyonisij Exigui vide quae ad definit. VIII notauimus. Cycli sui magni initium fecit Dionysius ab anno illo, qui habet Terminum Paschalem in V Aprilis, hoc est a primo anno Aurei Numeri; in cuius anni XXV Decembris Christum natum primus omnium opinatus est, ita ut magnus ille cyclus anno uno anteuertat natalem Christi Dionysianum. Ideo ad methodum huius magnae periodi per regulam perpetuam iubet unitatem annis Christi addi. Quod si Christum putasset natum in Decembri illius anni, in quo currebat aureus numerus XII, anni Christi per XIX diuisi semper aurei numeri verum annum darent; sine adiectione unitatis, qui est numerus annorum Christi Eusebianus uno anno Dionysianum anteuertens. Nos huius periodi magnae Dionysianae & Tabulam & exemplum construximus libro quarto de Emend. Temp. quem visas licet. Haec vero Tabula non ab annis Christi incipit, sed a primo anno periodi Iulianae. Et tamen eadem est methodus, idem usus, ut patet ex Canonibus, excepto, quod de annis periodi Iulianae primum abijcienda sunt 4712 ad methodum periodi Dionysianae, quae in libris de Emend. Tempor. a nobis posita est. Ad methodum autem huius numerus proxime minor ex Tabula II abijciendus. Ex Canone VI potes discere quare a nobis Foecunda vocetur, nimirum quia una opera utrunque Cyclum, Indictionem, annum Hebdomadis remissionis, Terminum Paschalem, Dominicam Resurrectionis docet. Graece posset vocari πάγχρηστος propter multiplicem usum, cuiusmodi quaedam sunt ἔμπλαστροι πάγχρηστοι ad varia ulcera accommodae. Neque vero dubitandum huius maximum usum esse in historia a saeculo Dionysij Exigui, praesertim ubi de celebratione Pascha agitur. Vide insignem locum Cedreni in quarto lib. de Emend. Temp. ubi agitur de Paschali celebratione turbata anno Christi DXLVI, periodi Iulianae 5259. Terminus Paschalis erat Kal. Apr. die Dominica. Ideo secundum perpetuam regulam, celebratio Dominicae Resurrectionis traijcienda in alteram proximam Dominicam, nempe VIII Aprilis, quemadmodum Imp. Iustinianus edixerat. Populus vero putauit Pascha ipsis Kalendis, ipso Termino celebrandum. Ideo primum diem ieiunij iniuit XIIII Februarij. Sed parendum erat edicto Principis. Itaque ieiunauit μίαν ἑβδομάδα περιττήν. Nam a XIII Februarij, ad VIII Aprilis, dies sunt LIII: quum tamen satis esset ordinario ieiunio interuallum dierum XLVI. Experire ex methodo huius Capitis. Ab annis 5259 abiecto numero proxime minore 4788, residuum 471 reperio sub frontali XV, e regione numeri
Q ij lateralis
Definicoes nesta pagina
Referencias cruzadas
Eventos astronomicos detectados
- Polêmica explícita e severa contra Christophorus Clavius — Scaliger o chama de 'omnium bonarum literarum imperitissimus' e o acusa de plagiar dele a identificação do Terminus Paschalis com πανσέληνος.
- Transcrição grega das palavras προήγησιν σεληνιακήν, πανσέληνος, πάγχρηστος, ἔμπλαστροι, μίαν ἑβδομάδα περιττήν reconstruída a partir de impressão um pouco gasta — ortografia normalizada.
- Número '53 dias' (LIII) entre 13 de fevereiro e 8 de abril: o cálculo correto seria 54 dias (em ano não bissexto) ou 55 (em bissexto); pode haver imprecisão de Scaliger ou da fonte (Cedreno), mas mantém-se a leitura LIII conforme impressa.
- Ano de Cristo 546 = ano 5259 da Periodus Iuliana: confere (4713 + 546 = 5259), confirmando a transcrição numérica.
Encontrou um erro nesta pagina?
Esta traducao e texto-semente gerado por IA - erros sao esperados.
Reportar no GitHub Hypothes.is Como contribuir