Isagogicorum chronologiae canonum · Joseph Scaliger (1606)
Ver scan original (p.213)

Portugues

LIVRO TERCEIRO.

remetemos tudo o que recebemos. Faça a prova quem tiver ânimo não maligno e engenho não indócil. Reconhecerá que nossas promessas não foram vãs: o que, contudo, pareceu a certos asnos, brutamontes e marrucinos; aos quais de bom grado responderíamos, se tivessem algo de humano.

*Litera Dominicalis*] Apenas a Igreja Romana usa as letras que Beda chama de *Laterculum Septizonij*, A, B, C, D, E, F, G: as quais a cada ano mudam em ordem retrógrada: G, F, E, D, C, B, A. Neste ano de Cristo de 1604 a *litera Dominicalis* é G. No ano imediatamente seguinte, 1605, será F; em 1606, E; e assim sucessivamente. Que, se for o primeiro ano do *lustrum* Juliano, então a letra será dupla, como neste ano de 1604, foi dupla, a saber, AG. A primeira letra ocupa o lugar desde as Kalendas de Janeiro até o dia 24 de Fevereiro. Pois durante esses dias, que são em número de 54, a *litera Dominicalis* foi A. Em seguida, de 24 de Fevereiro até o fim do ano, G ocupou o lugar. Pois este ano de 1604 é o primeiro do quinto *lustrum* Juliano no *Cyclus Solis* Romano [ciclo solar de 28 anos]: e todo ano de Cristo divisível por quatro corresponde ao primeiro ano do *lustrum* Juliano, ao qual cabe a letra dupla. Quando, pois, no primeiro ano do *lustrum* Juliano se chega ao dia 24, diz-se *VI Kal. Martij priores*. No dia seguinte diz-se *VI Kal. posteriores*. A causa é que a letra F é tomada duas vezes; e a primeira é, com efeito, a intercalar, a posterior é a ordinária. Por isso a primeira chama-se *Bisextum*, pois duas vezes se diz *sexto Kalendas*, anterior e posterior. Ademais, próprio da Igreja Romana, como dissemos, é o *Laterculus Septizonij*. Pois o *Laterculus* das outras igrejas não é de letras, mas de *Concurrentes*, os quais, com os regulares dos meses, compõem a féria do dia.

*Dodecaeteris*] Este [ciclo] é chamado pelos orientais SCHAICHVN, sobre o qual já dissemos o suficiente no livro II *De Emendatione Temporum*. E embora Censorino o tenha mencionado, contudo o que era, de que tipo, para que servia e por que se chamava Caldaica, era até agora desconhecido nestas regiões da Europa. Chama-se Caldaica porque os Caldeus, isto é, os Genetlíacos, dela fazem uso. Tens um exemplo dela no diagrama abaixo. Com ela marcam seus tempos os Persas, Catais, Tártaros, Turcos, mas sobretudo os Indianos, que celebram com grande festividade de jogos e *Panegyrium* o início dela: como ocorreu no ano de Cristo de 1600, da *Periodus Iuliana* [Período Juliano] 6313, segundo refere o lusitano Pimenta em sua *Epistola Indica*, publicada em 1602. Ele escreve que o grande início do *Panegyris* da *Dodecaeteris* Indica foi celebrado pelo Samorim de Calecute, no ano de Cristo de 1600, no dia 18 de Fevereiro novo, isto é, dia 18 de Fevereiro Juliano, que era de fato o décimo quarto dia do Sahaben Índico, mas o XIII do Sahaben Maometano e do Adar Judaico; em cuja noite seguinte ocorreu o *plenilunium* [lua cheia]. Daqui colhemos, pois, tanto o início desta *Dodecaeteris* quanto o mês Juliano com que coincide. O ano de Cristo, na verdade, e da *Periodus Iuliana*, já nos era conhecido antes, no qual cai seu início, como anotamos nas *Manilianas*, página 289. Mas com a *Epistola Arabica* de Pimenta, da qual aprendemos a história do assunto, ficamos não pouco contentes em concordar. Restava o tempo do ano que ignorávamos, cujo conhecimento devemos àquela Epístola. De onde surgiu outra conjectura: que a *Dodecaeteris* é dupla, uma civil, que começa com o *plenilunium* de Adar, outra Genetlíaca, usada apenas pelos Genetlíacos, que toma início com a entrada do Sol em Áries. Pois é certíssimo que muitas nações da Índia tomam o início do ano da *neomenia* [lua nova] de Fevereiro. Pois também os Japoneses, no ano de Cristo de 1565, fixaram a primeira *neomenia* de seu ano nas Kalendas de Fevereiro, o que aprendemos da Epístola Japonesa de Aloísio Froes. Também para os Tártaros o princípio do ano civil é nas Kalendas de Fevereiro: e no ano bissexto intercalam, entre o último dia de Janeiro e as Kalendas de Fevereiro, um dia, não sem culto sagrado, que chamam Festa dos Brancos. Quão necessário é o conhecimento desta *Dodecaeteris*, melhor nos constaria se chegassem até nós as histórias dos Indianos, Malaios, Tártaros e Japoneses. Mas o que quer que pertença a este assunto, encontras plenamente nas *Manilianas* e no livro II *de Emendatione Temporum*. Se a alguém não desagrada consultá-las, terá com que satisfazer o ânimo, contanto que tenha algum sentido

English

BOOK THREE.

we refer all that we have received. Let him make the trial who is of no malicious disposition and not unteachable in mind. He will confess that our promises have not been vain — though it has seemed so to certain asses, blockheads, and Marrucini, to whom we would gladly reply, if they had anything human about them.

*Litera Dominicalis*] Only the Roman Church uses the letters that Bede calls the *Laterculum Septizonij*: A, B, C, D, E, F, G, which change yearly in retrograde order: G, F, E, D, C, B, A. In this year of Christ 1604 the *litera Dominicalis* is G. In the immediately following year 1605 it will be F; in 1606, E; and so on. But if it be the first year of the Julian *lustrum*, then the letter will be double, as in this year 1604 it was double, namely AG. The first letter holds its place from the Kalends of January to the 24th of February. For during those days, which number 54, the *litera Dominicalis* was A. Then from 24 February to the end of the year, G held the place. For this year 1604 is the first of the fifth Julian *lustrum* in the Roman *Cyclus Solis*: and every year of Christ divisible by four corresponds to the first year of the Julian *lustrum*, to which a double letter is owed. When therefore in the first year of the Julian *lustrum* one reaches the 24th, it is called *VI Kal. Martij priores*. On the next day it is called *VI Kal. posteriores*. The reason is that the letter F is taken twice; and the former indeed is intercalary, the latter ordinary. Hence the former is called *Bisextum*, because *sexto Kalendas* is said twice, the former and the latter. Furthermore, proper to the Roman Church, as we said, is the *Laterculus Septizonij*. For the *Laterculus* of other churches is not of letters but of *Concurrentes*, which together with the regulars of the months compose the weekday.

*Dodecaeteris*] This is called by the Orientals SCHAICHVN, concerning which we have said enough in Book II of *De Emendatione Temporum*. And although Censorinus mentioned it, yet what it was, of what kind, for what use, and why it was called Chaldaic, was hitherto unknown in these regions of Europe. It is called Chaldaic because the Chaldeans, that is, the Genethliaci, use it. You have an example of it in the diagram below. With it the Persians, Cathayans, Tatars, Turks mark their times, but especially the Indians, who celebrate with great solemnity of games and *Panegyrium* its beginnings: as happened in the year of Christ 1600, of the *Periodus Iuliana* 6313, as Pimenta the Portuguese reports in his *Epistola Indica*, published in 1602. He writes that the great beginning of the *Panegyris* of the Indian *Dodecaeteris* was celebrated by the Samorin of Calicut, in the year of Christ 1600, on the 18th day of February new style, that is, the 18th day of February Julian, which was in fact the fourteenth day of the Indian Sahaben, but the XIII of the Muhammadan Sahaben and of the Jewish Adar; on whose following night fell the *plenilunium*. Hence we gather both the beginning of this *Dodecaeteris* and the Julian month with which it coincides. The year of Christ indeed, and of the *Periodus Iuliana*, was previously known to us, in which its beginning falls, as we noted in the *Manilianas*, page 289. But with Pimenta's *Arabic Epistle*, from which we learned the history of the matter, we were not a little glad to agree. There remained the time of the year that we did not know, the knowledge of which we owe to that Epistle. Whence another conjecture arose: that the *Dodecaeteris* is twofold, one civil, which begins from the *plenilunium* of Adar, the other Genethliac, used only by the Genethliaci, which takes its beginning from the Sun's entry into Aries. For it is most certain that many nations of India take the beginning of the year from the *neomenia* of February. For also the Japanese, in the year of Christ 1565, fixed the first *neomenia* of their year on the Kalends of February, which we learned from the Japanese Epistle of Aloysius Froes. For the Tatars too the beginning of the civil year is on the Kalends of February: and in a leap year they intercalate, between the last day of January and the Kalends of February, a day, not without sacred ritual, which they call the Festival of the Whites. How necessary the knowledge of this *Dodecaeteris* is would be better known to us, if the histories of the Indians, Malays, Tatars, and Japanese had come to us. But whatever pertains here, you have fully in the *Manilianas* and in Book II *de Emendatione Temporum*. If anyone is not loath to consult them, he will have whereby to satisfy his mind, provided he has any sense

Latim

LIBER TERTIVS.

omne acceptum referimus. Periculum faciat qui erit animo non maligno, ingenio non indocili. Non vana fuisse promissa nostra fatebitur: quod tamen quibusdam asinis, rupicibus, & Marrucinis visum est: quibus libenter responderemus, si aliquid hominis haberent.

Litera Dominicalis] Sola Ecclesia Romana utitur literis, quas Beda vocat Laterculum Septizonij, A, B, C, D, E, F, G: quae quotannis mutantur ordine retrogado. G, F, E, D, C, B, A. Hoc anno Christi 1604 litera Dominicalis est G. Anno proxime sequenti 1605 erit F, anno 1606 E: & ita deinceps. Quod si fuerit annus primus lustri Iuliani, tunc litera erit duplex, ut hoc anno 1604, fuit duplex, nempe AG. Prior litera locum habet a Kalendis Ianuarij, ad XXIIII Februarij. Per eos enim dies qui sunt numero LIIII, litera Dominicalis fuit A. Deinceps a XXIIII Februarij, ad exitum anni, G locum obtinuit. Est enim hic annus 1604, primus lustri quinti Iuliani in cyclo Solis Romano: & omnis annus Christi quaternarius congruit anno primo lustri Iuliani, cui duplex litera debetur. Quum igitur in primo anno lustri Iuliani peruentum fuerit ad XXIIII, tunc dicitur VI Kal. Martij priores. Sequenti die dicitur VI Kal. posteriores. Caussa est, quod litera F bis sumitur. & prior quidem est intercalaris, posterior ordinaria. Ideo prior dicitur Bisextum, quia bis sexto Kalendas dicitur, priores & posteriores. Porro Ecclesiae Romanae, ut diximus, proprius est Laterculus Septizonij. Nam aliarum Ecclesiarum Laterculus non est literarum, sed Concurrentium, qui cum regularibus mensis feriam diei componunt.

Dodecaeteris] Haec Orientalibus SCHAICHVN dicitur. de qua satis libro II de Emend. Temp. cuius quum Censorinus meminerit, tamen quid esset, & cuiusmodi, & cui usui, & quare Chaldaica vocaretur, hactenus in his Europae regionibus incompertum erat. Chaldaica dicitur, quod Chaldaei, id est Genethliaci, ea utantur. Exemplum eius habes in subiecto Diagrammate. Ea signant sua tempora Persae, Chatai, Tatari, Turcae, sed Indi praecipue, qui magna celebritate ludicrorum, & Panegyrium eius initia colunt: ut contigit anno Christi 1600, periodi Iulianae 6313, referente Pimenta Lusitano in Epistola sua Indica, anno 1602 excusa. Is scribit maxima Panegyri initium Dodecaeteridos Indicae celebratum a Somorino Calecutiensi, anno Christi 1600, die XVIII Feb. noui, hoc est XVIII die Feb. Iuliani, quae profecto erat quartadecima dies Sahaben Indici, XIII autem Sahaben Muhammedici, & Adar Iudaei; cuius nocte sequenti fuit plenilunium. Hinc ergo colligimus & initium eius Dodecaeteridos, & mensem Iulianum, cui congruit. Annus quidem Christi, & periodi Iulianae antea nobis exploratus erat, in que competit initium illius, ut in Manilianis notauimus, pagina 289. Epistolae vero Pimentae Arabica, ex quibus rei historiam didicimus, conuenire non mediocriter laetati sumus. Supererat tempus anni, quod ignorabamus, cuius cognitionem illi Epistolae acceptam referimus. Vnde alius rei suborta est coniectura, duplicem esse Dodecaeterida, alteram ciuilem, quae a plenilunio Adar incipiat, alteram Genethliacam Genethliacis tantum usurpatam, quae ab ingressu Solis in Arietem initium sumit. Certo enim certius est multas Indiae nationes initium anni a nouilunio Febr. capere. Nam & Iaponenses anno Christi 1565 neomeniam primam anni sui a Kal. Feb. inuenerunt. quod quidem didicimus ex Epistola Iapponensi Aloysij Froes. Tataris quoque principium anni ciuilis est a Kal. Februarij: & anno bisextili inter ultimam Ianuarij, & Kal. Febr. diem intercalant non sine cultu sacro, quod Festum Alborum vocant. Quam sit necessaria huius Dodecaeteridos cognitio, melius nobis constaret, si historiae Indorum, Malayorum, Tatarorum, Iaponensium ad nos peruenirent. Sed quaecunque huc pertinent, habes plene in Manilianis & in II lib. de emend. temporum. qua consulere si quem non piget, habebit unde expleat animum, si modo aliquem sensum

Definicoes nesta pagina

Litera DominicalisSistema de letras (A–G, *Laterculum Septizonij*) usado pela Igreja Romana, atribuídas aos dias do ano em ordem retrógrada anual; em ano bissexto a letra é dupla, sendo a primeira válida de 1 de janeiro a 24 de fevereiro e a segunda do dia 24 de fevereiro até o fim do ano.
Laterculum SeptizonijTabela das sete letras dominicais (A, B, C, D, E, F, G) tal como denominada por Beda; é o sistema próprio da Igreja Romana, distinto do *Laterculus* de *Concurrentes* usado pelas outras igrejas.
BisextumDia intercalar do ano bissexto: como a expressão *sexto Kalendas Martii* ocorre duas vezes (anterior e posterior, em 24 e 25 de fevereiro), o termo *Bisextum* deriva desta dupla contagem.
Dodecaeteris (Chaldaica)Ciclo de doze anos, chamado pelos orientais *Schaichun*, em que cada ano recebe nome de um animal (Rato, Touro, Leopardo, Lebre, Dragão, Serpente, Cavalo, Ovelha, Macaco, Galinha, Cão, Porco). Usado por persas, catais, tártaros, turcos e sobretudo indianos. Scaliger sugere que existe uma versão dupla: civil (iniciando no *plenilunium* de Adar) e genetlíaca (iniciando com a entrada do Sol em Áries).
Lustrum IulianumPeríodo de quatro anos no calendário juliano, ao primeiro dos quais (todo ano divisível por quatro) corresponde o ano bissexto e a *litera Dominicalis* dupla.

Referencias cruzadas

Externa: De Emendatione Temporum, liber II - "de qua satis libro II de Emend. Temp."
Externa: Censorinus, De die natali - "cuius quum Censorinus meminerit"
Externa: Pimenta, Epistola Indica (publicada em 1602) - "referente Pimenta Lusitano in Epistola sua Indica, anno 1602 excusa"
Externa: Scaliger, Manilianae (Notas a Manílio), p. 289 - "ut in Manilianis notauimus, pagina 289"
Externa: Beda, De temporum ratione - "literis, quas Beda vocat Laterculum Septizonij"
Externa: Aloysius Froes, Epistola Iapponensis - "didicimus ex Epistola Iapponensi Aloysij Froes"
Externa: Pimenta, Epistola Arabica - "Epistolae vero Pimentae Arabica, ex quibus rei historiam didicimus"

Tabela 1

*Dodecaeteris* Caldaica — ciclo de doze anos com nomes animais
Anni DodecaeteridosPeriodus IulianaAnni ChristiCognomina annorum
I63131600Mvs (Rato)
II63141601Tavrvs (Touro)
III63151602Pardvs (Leopardo)
IIII63161603Lepvs (Lebre)
V63171604Draco (Dragão)
VI63181605Serpens (Serpente)
VII63191606Eqvvs (Cavalo)
VIII63201607Ovis (Ovelha)
IX63211608Simia (Macaco)
X63221609Gallina (Galinha)
XI63231610Canis (Cão)
XII63241611Porcvs (Porco)

Eventos astronomicos detectados

other: Início do *Panegyris* da *Dodecaeteris* Indica celebrado pelo Samorim de Calecute; a noite seguinte trouxe lua cheia (*plenilunium*). data: anno Christi 1600, periodi Iulianae 6313, die XVIII Februarij novi (= XVIII Februarij Iuliani), quartadecima dies Sahaben Indici, XIII Sahaben Muhammedici et Adar Iudaei fonte: Pimenta, Epistola Indica (1602)
other: Primeira *neomenia* (lua nova) do ano japonês fixada nas Kalendas de Fevereiro. data: anno Christi 1565, Kal. Februarij fonte: Aloysius Froes, Epistola Iapponensis
Flags de incerteza (pontos para revisao humana)
Notas do tradutor: Página de transição: encerra a discussão da *Litera Dominicalis* (com regra completa do bissexto e distinção entre *Laterculus Septizonij* romano e *Laterculus Concurrentium* das demais igrejas) e abre a seção sobre a *Dodecaeteris* Caldaica/oriental, que é o ciclo zodiacal chinês de doze anos animais. Notável o trabalho etnográfico-cronológico de Scaliger reunindo fontes jesuíticas (Pimenta sobre a Índia, Froes sobre o Japão) com a tradição literária greco-latina (Censorino) e referências a calendários judaico (Adar), muçulmano (Sahaben/Sha'ban) e dos 'tártaros' com sua 'Festa dos Brancos' (provavelmente Tsagaan Sar mongol). A hipótese de uma dupla *Dodecaeteris* (civil lunar / genetlíaca solar) é uma conjectura original que Scaliger marca explicitamente. A página termina com 'Q' como signature e 'sensum' como reclamo (catchword) para a página seguinte.

Encontrou um erro nesta pagina?

Esta traducao e texto-semente gerado por IA - erros sao esperados.

Reportar no GitHub Hypothes.is Como contribuir