Portugues
84 DOS CÂNONES ISAGÓGICOS
CÂNON QUARTO.
Encontrar a feira (dia da semana) do primeiro ano de qualquer *Triacontaeteris* árabe no período hebdomadário.
Na Tabela quinta tens o período hebdomadário contido em sete *triacontaeterides*, isto é, em 210 anos árabes. Portanto, conhecerás a feira do primeiro ano de qualquer *Triacontaeteris* a partir destes quatro versos mnemônicos, os quais todos juntos constam de tantas palavras quantos são os anos contidos numa *Triacontaeteris*, a saber, XXX (30):
*Fausta sanatis aues: etenim bona gaudia dantur.*
*Astra fauent castis, gens est bene grata Deorum.*
*Ars fabros celebres, genus, & bona gesta decebunt.*
*Arma ferat Coribas. Genijs es, Bacche, fruendus.*
Para saber qual é o ano do primeiro *Triacontaeteris*, deve-se contar com os dedos cada palavra dos versos: e na palavra em que o número terminar, a letra inicial dela indica a feira do ano da *Triacontaeteris*. Seja Dado, por exemplo, o ano XXIII da *Triacontaeteris*. Conta o mesmo número de palavras dos versos. O número terminará na palavra DEORVM, última do terceiro verso. A letra inicial desta palavra é D, a qual, sendo a quarta no Alfabeto, denota a quarta feira. Portanto, o ano XXIII da *Triacontaeteris* começa na quarta feira.
CÂNON QUINTO.
Saber a feira de qualquer ano dado dentro do período hebdomadário.
Dos anos da Hégira árabes propostos, primeiramente subtrai todos os 210 anos. No restante, vê quantas *Trincontaeterides* (sic) passaram, e a que ano da primeira *Triacontaeteris* o ano proposto corresponde. Depois, multiplicando por cinco as *triacontaeterides* passadas, ao produto acrescenta a feira do primeiro ano da *triacontaeteris* à qual o ano proposto corresponde. Subtraídos todos os setenários (múltiplos de sete), restará a feira, ou *characterismus*, do Muharram do ano proposto. No exemplo do ano superior 1013, subtraídos quatro períodos hebdomadários, a saber 840, restam 173. Isto é, cinco *triacontaeterides*, que fazem 150 anos, e mais o ano corrente 23, que pela doutrina precedente tem feira quarta na letra D. Já cinco vezes cinco períodos passados são 25, que com 4, isto é, a feira quarta, fazem 29. Subtraídos quatro setes, isto é 28, resta a feira primeira do Muharram do ano proposto da Hégira 1013, em 20 de Maio, no *Cyclus Solis* XVII, letra Dominical G, no segundo dia depois da lua nova (ἕνη καὶ νέα), quando a *Epacta* IX do presente ano está colocada em frente ao dia XIX de Maio, que indica o verdadeiro novilúnio civil.
Podes também saber a que mês juliano o Muharram corresponde, pelo Cânon segundo do Cômputo manual do Capítulo antecedente. Pois ali se ensina qual mês no período Damasceno cai em Março. A partir desse mês contarás qual é o Muharram, e a que mês juliano a partir de Março ele compete. Assim, no exemplo do mesmo Cânon, Dulkada cai em Março; sendo o Muharram o terceiro a partir dele, contado a partir de Março, cai em Maio. Este método é o mais seguro de longe, porque o Muharram que cai no princípio de Janeiro, no mesmo ano juliano começará o ano seguinte em Dezembro. Isto pode iludir até os mais perspicazes. Lembra-te, porém, que todos os primeiros meses Agarenos coincidem com Março, exceto quando o número áureo é XI, que é o primeiro do ciclo Damasceno, ou III, que é o duodécimo do ciclo. Então, a partir de Abril, e não de Março, devem ser contados os meses, e isso no número áureo XI até 912 anos completos dos Antioquenos, ou Damascenos. Hoje todos os primeiros meses coincidem com Março. Portanto, esta cautela hoje não tem lugar.
CAPÍTULO
English
84 OF THE ISAGOGIC CANONS
FOURTH CANON.
To find the feria (weekday) of the first year of any Arabic *Triacontaeteris* within the hebdomadal period.
In the fifth Table you have the hebdomadal period contained within seven *triacontaeterides*, that is, 210 Arabic years. Therefore, you will determine the feria of the first year of any *Triacontaeteris* from these four mnemonic verses, which all together consist of as many words as there are years comprised in a *Triacontaeteris*, namely XXX (30):
*Fausta sanatis aues: etenim bona gaudia dantur.*
*Astra fauent castis, gens est bene grata Deorum.*
*Ars fabros celebres, genus, & bona gesta decebunt.*
*Arma ferat Coribas. Genijs es, Bacche, fruendus.*
To find which year of the first *Triacontaeteris* is sought, count on the fingers through each word of the verses: and in whichever word the number ends, the first letter of that word indicates the feria of the year of the *Triacontaeteris*. Let, for example, the 23rd year of the *Triacontaeteris* be Given. Count the same number of words in the verses. The number will end on the word DEORVM, the last of the third verse. The initial letter of this word is D, which, being the fourth in the Alphabet, denotes the fourth feria. Therefore, year XXIII of the *Triacontaeteris* begins on the fourth feria.
FIFTH CANON.
To know the feria of any given year within the hebdomadal period.
From the proposed Arabic Hijra years, first subtract all 210s. In the remainder, see how many *Triacontaeterides* have passed, and to what year of the first *Triacontaeteris* the proposed year corresponds. Then, multiplying by five the *triacontaeterides* that have passed, add to the product the feria of the first year of the *triacontaeteris* to which the proposed year corresponds. Casting out all sevens, the feria — or *characterismus* of Muharram of the proposed year — will remain. From the years of the previous example, 1013, casting out four hebdomadal periods, namely 840, there remain 173. That is, five *triacontaeterides* making 150 years, and the running year 23, which by the preceding doctrine has the fourth feria in letter D. Now five times five passed periods are 25, which together with 4, namely the fourth feria, makes 29. Casting out four sevens, namely 28, there remains the first feria for Muharram of the proposed Hijra year 1013, on 20 May, in *Cyclus Solis* XVII, Dominical letter G, the second day after the new moon (ἕνη καὶ νέα), when *Epacta* IX of the present year is placed opposite the 19th day of May, which indicates the true civil new moon.
You can also know to which Julian month Muharram corresponds, by the second Canon of the manual Computus of the preceding Chapter. For there it is taught which month in the Damascene period falls in March. From that month you will count which is Muharram, and to which Julian month from March it corresponds. Thus, in the example of the same Canon, Dulkada falls in March; and since Muharram is the third from it, reckoned from March, it falls in May. This method is by far the safest, because Muharram falling at the beginning of January will begin the following year in December within the same Julian year. This can mislead even the most perspicacious. Remember, however, that all first Hagarene months coincide with March, except when the golden number is XI, which is the first of the Damascene cycle, or III, which is the twelfth of the cycle. Then the months must be counted from April, not from March, and that with golden number XI up to 912 completed years of the Antiochenes, or Damascenes. Today all first months coincide with March. Therefore this caution has no place today.
CHAPTER
Latim
84 CANONVM ISAGOGICORVM
CANON QVARTVS.
Cuiuscunque anni primae Triacontaeteridos Arabicae in periodo hebdomadica feriam reperire.
In Tabula quinta habes periodum hebdomadicam septem triacontaeteridibus contentam, hoc est annis Arabicis 210. Cuiuscunque igitur anni primae Triacontaeteridos feriam cognosces ex istis quatuor technicis versiculis, qui omnes simul constant tot vocibus, quot annis Triacontaeteris concipitur, nempe XXX.
Fausta sanatis aues: etenim bona gaudia dantur.
Astra fauent castis, gens est bene grata Deorum.
Ars fabros celebres, genus, & bona gesta decebunt.
Arma ferat Coribas. Genijs es, Bacche, fruendus.
Quotus erit annus primae Triacontaeteridos, supputandum est digitis per singulas voces versiculorum: & in qua voce numerus desinet, litera prima illius indicat feriam anni Triacontaeteridos. Esto Datus, exempli gratia, annus XXIII Triacontaeteridos. Numera totidem verba versiculorum. Numerus desinet in voce DEORVM ultima tertij versiculi. cuius vocis litera initialis est D. quae quum sit quarta in Alphabeto, denotat feriam quartam. Proinde annus XXIII Triacontaeteridos init a feria quarta.
CANON QVINTVS.
Dati anni cuiuscunque in periodo hebdomadica feriam scire.
Ab annis Hegirae Arabicis propositis prius abijce omnes annos 210. In residuo vide quot Trincontaeterides praeterierunt, & annus propositus quoto anno Triacontaeteridos primae respondet. Deinde praeteritis triacontaeteridibus per quinque multiplicatis, producto adde feriam anni primae triacontaeteridos, cui annus propositus respondet. Abiectis omnibus septenarijs, remanebit feria, siue characterismus Muharram anni propositi. Ex annis superioris exempli 1013 abiectis quatuor periodis hebdomadicis, nempe 840, remanent 173. hoc est quinque triacontaeterides, quae fiunt anni 150, & residuus annus labens 23. qui ex antecedente doctrina habet feriam quartam in litera D. Iam quinquies quinque periodi praeteritae sunt 25, quae cum 4, nempe feria quarta, fiunt 29. Abiectis quater septem, nempe 28, remanet feria prima Muharram anni propositi Hegirae 1013 in 20 Mai, cyclo Solis XVII, litera Dominicali G, die secunda post ἰουλίου καὶ νέαν, quum epacta IX praesentis anni locata sit e regione XIX diei Mai, quae verum nouilunium ciuile indicat.
Potes etiam scire cui mensi Iuliano Muharram congruat, per Canonem secundum Computi manualis Capitis antecedentis. Nam ibi docetur, quotus mensis in Damascena periodo in Martium incidit. inde ab eo mense numerabis quotus sit Muharram, & quoto mensi Iuliano a Martio competat. Vt, in exemplo eiusdem Canonis, Dulkadathi incidit in Martium, a quo quum Muharram tertius sit, is a Martio putatus incidit in Maium. Haec methodus longe tutissima est, propterea quod Muharram incidens in principium Ianuarij, in eodem anno Iuliano incipiet annum sequentem in Decembri. Hoc imponere potest etiam perspicacissimis. Memineris tamen omnes quidem menses primos Hagarenos conuenire in Martium, praeter quam quum aureus numerus est XI, qui est primus cycli Damasceni, aut III, qui est duodecimus cycli. Tunc ab Aprili, non a Martio putandi sunt menses, idque in XI aureo numero usque ad 912 annos absolutos Antiochenorum, siue Damascenorum. Hodie omnes menses primi congruunt Martio. Itaque ea cautela hodie locum non habet.
CAPVT
Definicoes nesta pagina
Referencias cruzadas
Eventos astronomicos detectados
- A expressão grega lida no scan como 'ἰουλίου καὶ νέαν' parece corromper o esperado 'ἕνη καὶ νέα' (henē kai nea), termo ático para o último dia do mês lunar / dia da lua nova; corrigi para a forma esperada na tradução, mas a leitura do original está deteriorada.
- Aparece 'Trincontaeterides' (provável errata por 'Triacontaeterides') no início do Cânon Quinto; mantido o lapso na transcrição latina e regularizado nas traduções.
- Vários trechos do scan (linhas 'Numerus desinet', 'Abiectis', 'XXIII') estão parcialmente deteriorados; reconstrução baseada no contexto matemático e gramatical.
- Na frase 'feria prima Muharram anni propositi Hegirae 1013 in 20 Mai': verificar se 'feria prima' aqui designa domingo (segundo o uso eclesiástico habitual) ou se segue a contagem judaico-árabe; Scaliger usualmente segue o uso eclesiástico, em que feria prima = dies Dominicus.
Encontrou um erro nesta pagina?
Esta traducao e texto-semente gerado por IA - erros sao esperados.
Reportar no GitHub Hypothes.is Como contribuir