De Emendatione Temporum · Joseph Scaliger (1583)
📄 Ver scan original (p.531)

Português

Que as eras te favoreçam com bonança, os tempos com paz.
Assim o uso vulgar diz "Epacta" em vez de "epactas", embora sejam várias e não uma só. Digo que chamam "Aeras" ao que os antigos calculadores chamavam "Aera". Lucílio: "Este é um cálculo perverso: a soma total foi subtraída desonestamente". Chama de "aera summae" (contas da soma), as quais Rufo, varão claríssimo, [chama] "Aeras". Nem de outro modo Cícero no Hortênsio: "Que fazes tu — digo eu — quando costumas, ao receber a prestação de contas do administrador, se aprovaste cada parcela, não aprovar a soma que delas se compôs?". Aqui ele diz que a soma consta das parcelas (aeribus). Varrão: "Do antigo costume, de dizerem retroativamente as contas assim, que pronunciavam semisquintus, semisquartus, semistertius". Volúsio Meciano: "Quer se fizesse o cálculo em denários, quer em sestércios, com as mesmas notações, isto é, de Libelas, e de Singulares, e de Terúncios, posta a nota do Denário ou do Sestércio, conforme era o cálculo, exprimiam-se as parcelas (aera)". O que os antigos chamavam AERA nas contas, o vulgo de hoje chama ITEM, pelo verbo que é o primeiro na anotação da conta (Aera). Daí também se tomava no sentido de dívida. Varrão nos Mistérios: "Que o taberneiro defraudou, recobriu com lama obliterando, depois os portuários introduziram as contas (aera)". Chama "aera" ao portório, que se devia pelo transporte do vinho. Daí o verbo Adaerare, lançar em contas, ou melhor ἐξαργυρείσασθαι (converter em dinheiro). Em Trebélio Polião, na Vida de Cláudio, da Epístola de Valeriano Augusto: "Quanto ao resto, que por suas minúcias não pode ser escrito, proverás com moderação, mas de modo que nada seja convertido em dinheiro (adaeretur)". Isto é, que se forneçam as próprias espécies, não o preço, o que se evidencia pelo que segue: "E se em algum lugar algo faltar, que não se exija preço, nem em coisa mínima". Nos códices editados erradamente se lê adderetur. Eugênio Panegirista: "Recebo este salário, quanto diz respeito à honra, convertido em dinheiro (adaeratum), e lanço-o no registro de recebimentos". Erradamente o vulgo lê adoratum. Por tudo isto consta suficientemente que Aera, e depois Aeras, é τὸν κόλλυβον καὶ τὸν κερματισμόν (a moeda miúda e o troco). Por isso, assim como Aera para os latinos é palavra dos cambistas, banqueiros, trocadores de miúdo, assim também entre os hebreus mais recentes [é] פרט, entre os árabes صرف, donde صارف κολλυβιστής (cambista). E as pequenas somas, que são subordinadas às maiores, os judeus chamam פרט. Assim este ano judaico 5356 é chamado por eles ano 356, לפרט קטן, segundo a era menor: como se a era maior fosse o milenário. Portanto Aera, ou Era de César Hispânica, significa a conta e o número dos anos, assim como os judeus chamam os anos Alexandrinos de número dos contratos. Esta é a mais verdadeira arqueologia (ἀρχαιολογία) acerca da Era Hispânica: a qual, tendo precedido em trinta e oito anos o Cômputo Cristão Dionisiano, afinal mal cessou em Aragão no ano vulgar de Cristo de 1358; no Reino de Castela, no ano de 1383; em Portugal, no ano de 1415. Por isso hoje cessou inteiramente a era na Hispânia: e o seu nome sobrevive apenas nos livros e nos monumentos. Os judeus hispâ-

English

May the eras favor you with mildness, the times with peace.
Thus common usage says "Epact" instead of "epacts," although they are several and not one. I say that they call "Aeras" what the ancient Calculators called "Aera." Lucilius: "This is a perverse reckoning: the total sum has been dishonestly subtracted." He calls "aera summae" (items of the sum), which Rufus, a distinguished man, [calls] "Aeras." Nor does Cicero speak otherwise in the Hortensius: "What about you," I say, "are you accustomed, when you receive an accounting from your steward, if you have approved each individual item, not to approve the sum composed from them?" Here he says that the sum consists of items (aeribus). Varro: "Of ancient custom, that they used to state accounts retrospectively so that they pronounced semisquintus, semisquartus, semistertius." Volusius Maetianus: "Whether the reckoning were made in denarii or in sesterces, with the same notations, that is, of Libellae and Singulae and Teruncii, with the note of the Denarius or Sestertius placed according to the reckoning, the items (aera) were expressed." What the ancients called AERA in their accounts, today's common people call ITEM, from the verb that is first in the notation of an account (Aera). Thence also it was taken for debt. Varro in the Mysteries: "That the tavern-keeper cheated, daubed over with mud erasing, then the portage-collectors entered the items (aera)." He calls "aera" the port-tax, which was owed for the transport of wine. Hence the verb Adaerare, to enter in accounts, or rather ἐξαργυρείσασθαι (to convert into silver). In Trebellius Pollio, in the Life of Claudius, from an Epistle of Valerian Augustus: "As for the rest, which cannot be written owing to its trifling nature, you will provide with moderation, but in such a way that nothing be converted to cash (adaeretur)." That is, that the goods themselves, not their price, be furnished, as is evident from what follows: "And if anything should be lacking anywhere, let no price be demanded, not even in the smallest matter." In the printed codices it is wrongly read adderetur. Eugenius the Panegyrist: "This salary, insofar as it pertains to honor, I receive converted to cash (adaeratum), and I enter it in the record of receipts." The common reading adoratum is wrong. From all this it is sufficiently established that Aera, and later Aeras, is τὸν κόλλυβον καὶ τὸν κερματισμόν (small change and petty coin). Therefore, just as Aera for the Latins is a word of the money-changers, bankers, and petty-coin dealers, so also among the later Hebrews [it is] פרט, among the Arabs صرف, whence صارف κολλυβιστής (money-changer). And small sums, which are subordinated to larger ones, the Jews call פרט. Thus this Jewish year 5356 is called by them year 356, לפרט קטן, according to the lesser era: as if the greater era were in the thousands. Therefore Aera, or the Hispanic Era of Caesar, signifies the computation and number of years, just as the Jews call the Alexandrian years the number of contracts. This is the truest account (ἀρχαιολογία) concerning the Hispanic Era: which, having preceded the Dionysian Computation of Christ by thirty-eight years, at last barely ceased in Aragon in the common year of Christ 1358; in the Kingdom of Castile, in the year 1383; in Portugal, in the year 1415. Wherefore today the era has entirely ceased in Spain, and its name survives only in books and monuments. The Spanish Jews—

Latim (transcrito)

Aera temperie faveant tibi, tempora pace.
Sic idiotismus Epactam dicit pro epactis, quamvis sint plures unica. Aeras inquam, vocant, quod veteres Calculones Aera. Lucillius:
Haec est ratio perversa: aera summa subducta improbe.
Aera summae vocat, quas Aeras Rufus v. c. Neque aliter Cicero in Hortensio: Quid tu, inquam, soles, cum rationem a dispensatore accipis, si aera singula probasti, summam, quae ex his confecta sit, non probare? Hic summam constare ex aeribus dicit. Varro: Veteris consuetudinis, ut retro aera dicerent ita, ut semisquintus, semisquartus, semistertius pronunciarent. Volusius Maetianus: Sive denaria, sive sestertiaria ratio conficeretur, iisdem notis, id est Libellarum, & Singularum, & Terunciorum proposita nota Denarii vel Sestertii, ut erat ratio, aera exprimebantur. Quae veteres AERA vocabant in rationibus, ea vulgus hodiernum ITEM vocat, a verbo, quod primum est in notatione Aerae. Inde etiam sumebatur pro debito. Varro Mysteriis: Aes defrudasse coponem, Obviam luto oblevisse, tum portitores aera induxe. aera vocat portorium, quod pro vini subvectione debebatur. Inde verbum Adaerare, in rationes referre, vel potius ἐξαργυρείσασθαι. Apud Trebell. Pollion. in vita Claudii ex Epistola Valeriani Aug. Iam caetera, quae propter minutias suas scribi nequeunt, pro moderatione praestabis, sed ita, ut nihil adaeretur. id est, ut species ipsae, non precium praestetur, idque ex sequentibus patet: Et si alicubi aliquid defuerit, non precium, nec in minimo exigatur. In editis codicibus male adderetur. Eugenius Panegyristes: Hoc ego salarium, quantum ad honorem pertinet, adaeratum accipio, & in accepti ratione perscribo. Male vulgo legitur adoratum. Ex his omnibus satis constat Aera, & postea Aeras esse τὸν κόλλυβον καὶ τὸν κερματισμόν. Quare ut Aera Latinis est verbum mensariorum, campsorum, collybistarum: sic etiam apud Hebraeos recentiores פרט, apud Arabas صرف. unde صارف κολλυβιστής. Et minutas summas, quae maioribus subiiciuntur, Iudaei vocant פרט. ut iste annus Iudaicus 5356, vocatur ab eis annus 356. לפרט קטן secundum aeram minorem: quasi aera maior sit millenarius. Aera igitur, sive Era Caesaris Hispanica, significat computum, & numerum annorum, quemadmodum Iudaei annos Alexandreos vocant numerum contractuum. Haec est verissima de Aera Hispanica ἀρχαιολογία: quae cum triginta octo annis Computum Christi Dionysianum antecesserit, vix tandem in Aragonia desiit anno Christi vulgari 1358: in Castellae Regno, anno 1383: in Portugallia, anno 1415. Quare hodie penitus desita est aera in Hispania: eiusque nomen in libris dumtaxat, & monimentis superest. Iudaei Hispa-

Flags de incerteza (pontos para revisão humana)
Notas do tradutor: Página sobre a etimologia e significado de 'Aera' (computação, era), com ampla digressão filológica sobre o uso latino da palavra como 'conta/parcela monetária', paralelos com hebraico פרט e árabe صرف (cambista), e datação do término da Era Hispânica em Aragão (1358), Castela (1383) e Portugal (1415).

Encontrou um erro nesta página?

Esta tradução é texto-semente gerado por IA — erros são esperados e correções são bem-vindas. Há três caminhos:

Reportar erro no GitHub Anotar via Hypothes.is Como contribuir