De Emendatione Temporum · Joseph Scaliger (1583)
📄 Ver scan original (p.247)

Português

como termo pascal. Deste modo, ora saía a Lua XIV, ora a XV, ora a XVI. Se, rejeitados 30, restava a Lua XVI, e caía na segunda-feira, celebravam a [πάσχα ἀναστάσιμον] "Páscoa da Ressurreição" no dia precedente, que era o primeiro dia da semana (domingo). Pois, diziam, se a Lua XVI cai na segunda-feira, a XIV caiu no sétimo dia. No dia seguinte, portanto, que é o primeiro dia da semana, é lícito, segundo o Cânon Niceno, celebrar a Páscoa [ἀπλαίστως] "sem dificuldade". Mas com razão os repreende Máximo, o Monge. Porque o que para nós é a Lua XIV, o cálculo deles fixava ora em XV, ora mesmo em XVI. Assim, quando a segunda-feira caía no XVI, que para nós é o XIV, estavam tão longe de não pecar contra o Cânon — que proíbe a [συνέμπτωσιν] "coincidência" — que até mesmo [κατὰ προέμπτωσιν] "por antecipação" celebravam a Páscoa antes da Lua XIV. Muito sobre esta espécie de homens discute o mesmo Máximo, e de fato tão obscura e intrincadamente, que mal pode ser entendido pelos próprios doutos. Nós tentaremos explicá-lo de modo mais expedito e claro, se antes propusermos a Tábua do primeiro ciclo de sua grande período. Em cuja primeira linha pusemos a série do ciclo Pascal Dionisiano, ou Eusebiano; na segunda, o ciclo desses homens, aos quais a antiguidade não deu nenhum nome, chamando-os apenas [ἑξαπλεῦντας καὶ πεντ(α)πλεῦντας] "sêxtuplos e quíntuplos". A terceira linha contém os dias coligidos do excesso do Sol sobre a Lua, que alguns chamam epactas do ano solar, como realmente são. A quarta, os escrúpulos coligidos, que dissemos serem atribuídos em número de cinco ao ano lunar, acima dos 354 dias. A quinta contém os dias coligidos desde as Calendas de Janeiro até o termo pascal usual. A sexta abrange os termos pascais daquele ciclo. A sétima e última, o ciclo solar. Assim, nos anos 1, 2, 3, 4, 18 de seu ciclo, obtêm o décimo quarto a partir de seus cálculos. Nesses anos apenas concordam com o termo usual; nos demais anos do ciclo, de modo algum. Pois no XVI, em vez da Lua 14, obtêm 16; nos outros, 15. O primeiro ano deles coincide com o quarto do ciclo Dionisiano. Proponha-se, pois, um exemplo do ano XVI de sua grande período, isto é, quando concorrem o ano XVI da Lua e do Sol, o que acontece uma só vez em 532 anos. Esse ano XVI é o 19º do ciclo Dionisiano. O termo pascal é 17 de abril. Ponhamos seja

English

as the Paschal term. In this way the Moon sometimes came out as XIV, sometimes as XV, and sometimes as XVI. If, once 30 had been cast off, the remainder was Moon XVI, and it fell on the second feria (Monday), they celebrated the [πάσχα ἀναστάσιμον] "Paschal resurrection feast" on the preceding day, which was the first feria (Sunday). For, they said, if Moon XVI falls on Monday, Moon XIV fell on the seventh day. Therefore on the following day, which is the first feria, it is lawful according to the Nicene Canon to celebrate Easter [ἀπλαίστως] "without difficulty." But Maximus the Monk rightly reproves them. Because what for us is Moon XIV, their reckoning fixed sometimes as XV, sometimes even as XVI. Therefore when the second feria fell on XVI, which for us is XIV, they were so far from not sinning against the Canon — which forbids [συνέμπτωσιν] "coincidence" — that they even celebrated Easter [κατὰ προέμπτωσιν] "by anticipation" before Moon XIV. The same Maximus disputes much concerning this kind of men, and indeed so obscurely and intricately that he can scarcely be understood even by the learned themselves. We shall attempt to explain it more expeditiously and more plainly, if we first set forth a Table of the first cycle of their great period. In the first line of which we have placed the series of the Dionysian or Eusebian Paschal cycle; in the second, the cycle of these men, to whom antiquity gave no name, calling them only [ἑξαπλεῦντας καὶ πεντ(α)πλεῦντας] "sixfolders and fivefolders." The third line contains the days gathered from the Sun's excess over the Moon, which some call epacts of the solar year, as indeed they are. The fourth, the accumulated scruples, which we said are assigned as five per lunar year, above the 354 days. The fifth contains the days gathered from the Kalends of January to the customary Paschal term. The sixth comprises the Paschal terms of that cycle. The seventh and last, the solar cycle. Thus in years 1, 2, 3, 4, 18 of their cycle they obtain the fourteenth by their calculations. In those years alone do they agree with the customary term; in the remaining years of the cycle, not at all. For in year XVI, instead of Moon 14 they reckon 16; in the others, 15. Their first year coincides with the fourth of the Dionysian cycle. Let an example therefore be proposed from the XVI year of their great period, that is, when the XVI year of the Moon and of the Sun concur, which happens only once in 532 years. That XVI year is the 19th of the Dionysian cycle. The Paschal term is April 17. Let us suppose

Latim (transcrito)

mino Paschali accipiebant. Hoc modo aliquando XIIII Luna exibat, aliquando XV, & XVI. Quod si abiectis 30, reliquum esset XVI Luna, & in secundam feriam incideret, πάσχα ἀνασταίσιμον in praecedenti celebrabant, quae erat feria prima. Nam, inquiebant, si XVI Luna incurrit in secundam feriam, XIIII incidit in VII. Sequenti igitur, quae est feria prima, licet per Canonem Nicenum Pascha ἀπλαίστως celebrare. Sed merito illos reprehendit Maximus Monachus. Quia quae nobis est XIIII Luna, illorum epilogismus eam aliquando XV, aliquando etiam XVI constituebat. Quare cum feria secunda incidebat in XVI, quae nobis est XIIII, tantum abest, ut contra Canonem non peccarent, qui συνέμπτωσιν interdicit, ut etiam κατὰ προέμπτωσιν Pascha ante XIIII Lunam celebrarent. Multum de hoc genere hominum disputat idem Maximus, & quidem ita obscure & intricate, ut vix & a doctis ipsis intelligi possit. Nos expeditius & planius explicare conabimur, si prius primi cycli eorum magnae periodi Tabellam proposuerimus. In cuius versu primo posuimus filum cycli Paschalis Dionysiani, sive Eusebiani: in secundo cyclum horum hominum, quibus nullum nomen fecit antiquitas, tantum eos vocans ἑξαπλεῦντας καὶ πεντ[α]πλεῦντας. Tertius versus continet dies collectos ex Solis supra Lunam excessu, quos quidam epactas anni Solaris vocant, ut re vera sunt. Quartus scrupulos collectos, quos diximus quinos anno Lunari attribui, supra dies 354. Quinto continentur dies a Kalendis Ianuarii, ad terminum Paschalem usitatum collecti. Sextus complectitur terminos Paschales illius cycli. Septimus & ultimus cyclum Solis. In annis igitur cycli sui, 1, 2, 3, 4, 18, quartamdecimam colligunt ex ratiociniis suis. In quibus annis dumtaxat cum termino usitato conveniunt: in reliquis vero annis cycli, neutiquam. Nam in XVI, pro 14 Luna 16 colligunt: in caeteris XV. Eorum primus annus congruit cum quarto cycli Dionysiani. Proponatur igitur exemplum ex XVI anno magnae illorum periodi, hoc est, quando annus XVI Lunae & Solis concurrunt, quod semel accidit in 532 annis. Is annus XVI est 19 cycli Dionysiani. Terminus Paschalis 17 Aprilis. Ponamus esse

Tabela 1

Tábua do primeiro ciclo da grande período pascal: ciclo Dionisiano, ciclo vicioso, epactas do ano solar, escrúpulos diurnos, dias desde as Calendas de Janeiro, termos pascais do ciclo vicioso, ciclo solar.
Cyclus DionysianusCyclus vitiosusEpactae anni SolarisScrupuli diurniDies a Kal. Ianuarii collectiTermini Paschalis cycli vitiosiCyclus Solis
411159214F E
5222108114D
63331510014C
7444208914B
85552510815A G
9666309715F
10777358615E
118884010515D
12999459415C B
1310110508315A
14111215510215G
151213309115F
161314458015E D
1714155109915C
1815166158815B
19161772010716A
117188259515G F
218199308414E
3192103510315D
Flags de incerteza (pontos para revisão humana)
Notas do tradutor: Página expõe a tabela comparativa entre o ciclo pascal dionisiano e o 'ciclo vicioso' dos adversários criticados por Máximo o Monge. A discussão central são coincidências (συνέμπτωσις) e antecipações (προέμπτωσις) da data pascal em relação à Lua XIV. Referência chave: '532 anos' = período pascal completo (19 × 28).

Encontrou um erro nesta página?

Esta tradução é texto-semente gerado por IA — erros são esperados e correções são bem-vindas. Há três caminhos:

Reportar erro no GitHub Anotar via Hypothes.is Como contribuir